Naturismoaren hastapenak iberiar penintsulan, 1936ko gerrara arte
Lehen euskal elkarte naturista barazkizalea Bizkaian sortu zuten, 1918. urtean.
historia
'Ez kanta, beltza!' (Fito Rodriguez, 2026)
Ez kanta, beltza
Etsipena ekintzarekin ordezkatzeko gonbidapena
Antologia honek aukera emango die irakurle euskaldunei zuzenean nortasuna, memoria, salaketa eta proiektu emantzipatzailea artikulatzen dituen poetika bat eskuratzeko.
Angiolillo liburutegia. / irati
Espainia
Non placet Hispania
Valle Inclánek biribildu zuen Espainiaren definizioa: “tierra de ladinos, guindillas y fantoches… cuya leyenda negra es su propia historia”.
Paris, 1793
UZTAILAK 14
Frantses iraultzaren bide odoltsua Ipar Euskal Herrian
Pariseko gobernuak milaka lapurtarren deportazioa izenpetu zuen, iraultzaren aurkakoak zirelakoan. Landetara deportatu zituzten, 1.600 inguru bidean hil ziren eta, anartean, zenbait euskaldun doilorrek, Jean Martin Mundutegik adibidez, haien etxe eta ondasunak ebatsi zizkieten, sekulako negozioa eginez.
/ ihintza
Batasuna
Noizko euskal historia batu bat?
Berriki, UEUren Eibarko jardunaldian, gogoetak eta testigantzak jaso ditugu gure historiografia gure ikuspegitik eta gure hizkuntzan lantzeko.
Lopiztarren armarria, Didako II.a Harokoaren garaitik. / SanchoPanzaXXI
euskaldunen zisma historikoa
Oportunismoa, ondare pertsonala eta boterea, Nafarroaren bizkar
Didako Lopitz II.a Harokoa euskal handikiak, Naiarako (Errioxa) kontrola eskuratu ondoren, errege gaztelarrarentzat inbaditu zuen Nafarroa mendebaldea: Araba, Durango eta Gipuzkoa. Bere zerbitzuen ordainetan, Soria, Marañon eta Donostiaren jabetza eman zioten.
udaberriko janbelarrak.
NATURISMOA
Baraua bide terapeutiko gisa proposatu zuten aspaldi mediku naturistek
XIX. mendera arte gutxienez, osasuna berreskuratzeko, medikuen zeregina senda-indarrari laguntzea zelako ustea nagusi zen.
/ eme
NATURISMOA
Medikuntza naturistaren oinarri hipokratikoa
Mediku hipokratikoek osasunaren ikuspegi magikoa gainditu zuten eta gaixoen azterketa sistematikoa gauzatzen eta naturaren azalpenekin bat egiten saiatu ziren.
sustraiak
Atahualpa Yupanqui, euskal odola zainetan
Komunista zela-eta, kantatzea debekatu zioten, behin eta berriz atxilotu eta torturatu zuten eta, isilarazteko ahaleginean, eskuineko eskua suntsitu zioten.
Il Quarto Stato (Giuseppe Pellizza da Volpedo), 1901
sasiezkerraren kolaborazionismoa
Nola engainatzen gaituzten!
Bat-batean, sistema bera “feminista” bilakatu zen: emakume guzti-guztiek lan-merkatura joan behar zuten. Urte guttiren buruan, pisu bera erosteko bi soldata eta hipoteka-urteen hirukoitza behar ziren.
/ eme
Bihotza nora
Ihesa prestatu
Bizi arteko kartzela-zigorra duen presoaren lehenengo egitekoa ihes egitea baita… ihesbidea argituko diguten herri-demokraziaren legeak idazten hasi gintezke.
Ararat mendiko oroiloreak apirilean
Oroimenak ez du soilik atzera begiratzen, aurrera egiteko bidea ere erakusten du.
/ @cierzeando
militarizazioa
Gerra, heroiak, hildakoak eta historia
Hauxe ulertu behar dugu: estatu-egiturek sortzen dituzten gezurrak armiarma-sare sotila dira.
Hizkuntzaz aldatzeari uko egin zioten ‘jatorrizko europarrak’ gara
Erromako Inperio hura gaur egun hautsa baino ez den bitartean, guk hemen jarraitzen dugu ‘sorioneku’ esaten.
IZENEN IZANA
Euskal izena arbuiatu duten arnegatuak izan ditugu Espainiaren eta Frantziaren aginduetara
Ignacio de Loyola, Pierre de Lancre eta Loyola de Palacio ahizpak dira horietako batzuk. Ziurrenik, askoz gehiago izan dira.
/ Jan Hakon Erichsen
gure bide galduak
Gaurko euskaldunon ikuskerari ‘estilo trans-marxista klase-biktimista urrutiko nazionalista’ dei diezaiokegu
Bizitzari dagozkion arauetan bizi gara, nahi eta ez nahi. Eta arau horietan dabiltzanek dute aurrerabidea. Beste guztia amaituko da.
San Juan monasterioa.
historia zapaldua
Bi indusketa-eredu Iruña-Veleian
Azken 16 urteotan aztarnategian hondeamakinarekin 9 interbentzio egin dituzte, 13.500 m2 inguru hartuz.
kale-izendegia
Espainiari distira ematen dio Bilbok
Bilboko kale andana espainolen zerbitzuan aritutakoen omenezkoak dira. Bada garaia gure kaleak garbitzeko.
Nire bila etorri zirenean, ez zegoen protesta egin zezakeen beste inor
Naziak boterera igo zireneko alemaniar intelektualen koldarkeriari buruzkoa da Niemöllerren poema.
EUSKAL HERRIAN EUSKARAZ
‘Linguae Vasconum Primitiae’ Euskal Herrian gordetzea galdegin dio Etxegarai lehendakariak Frantziako Kultura ministroari
Joan den abenduaren 3ko ekintzarekin lortutakoa azaldu du EHEk atzo zabaldutako komunikatuan.
Mikel Salegi gaztea (eskuinean). ’Mikel Salegi. Oroitzapenetik oroimenera’ liburua / Juantxo Egaña
51 URTE
Mikel Salegi, oroitzapenetik oroimenera
Mikel Salegi Urbietaren bizitza bapatean amaitu zen, 21 urte zituela, txapelokerren kontrol batean.
/ Zarateman
burujabetza
Nafarroaren Egunean Rosa Oteiza emaginaren omenez kantaturiko koplak
Iruñeako emagina ezaguna da Foruen monumentuko irudiaren modeloa izan zelako.
/ eme
euskararen eguna
Nafarroako egunaren harira
Euskara Nafarroatik ateratzean datza estatuen estrategia, euskal herritarron guztizko zatiketa gauzatzeko. Urteetan zehar burututako estrategia abertzalea aldatu behar dugu.
Lurmen SL-ko zuzendaria Eliseo Gil arkeologoa bertsolari artean, 2025ean / kot
Lurmen kanporatzea 17 urte
Gaurko egunez kanporatu zituzten Beleiatik arkeologoak euskararen aztarnak topatzeagatik
Auzi larri eta korapilatsuei eman izan zaie irtenbidea gure Herrian eta honi ere esperantzaren leihoa zabaldu behar zaio.
Jose Mari Iparragirreren Gernikako Arbola ereserkiaren urteurren jaieguna Urretxun, Euskal Herrian. / Iñaki Lopez de Luzuriaga
Euskal Selekzioa
Gernikako Arbola San Mamesen
Bi estatu handiren menpeko herri zatitua gara eta ezin uka batasun erakustaldiak behar-beharrezkoak ditugula.
Gudariak dira Euskal Herriaren askatasunaren alde borrokatu diren guztiak
Gure aititek, Eusko Gudariak kantaren hitzen egileak, zioen abestia herriarena dela. Ez litzateke interes alderdikoien mesedetan inoiz gehiago erabili behar.
Linguae Vasconum Primitiae Garazira!
1545eko liburu horrek eskuararentzat eta Eskual Herriarentzat inportantzia ikaragarria du eta Eskual Herrian gorde dadila eskatzen dugu.
NON DA POPO?
Frantses poliziak gezurrak eta albiste faltsuak zabaldu zituen Popo Larreren inguruan
Urte luzez, senide eta lagunak mutil desagertuaren bila ibili ziren, hilobiak ere arakatu zituzten arrastoen bila, baina alferrik.
jazarpena
Euskalaria, ehiza inkontrolatuak arriskuan jarri duen hegaztia
Hitz batek definitzen gaitu: etxekalte. Kritikak eraikitzaileak balira hobe, baina, aurrekariak ikusita, izen-abizenez sinatuta egotearekin konformatuko ginateke.
/ dew t
EUSKARA
Baserritar arlotea
Herriko haurrek, etorkizuneko gure herrian, izena aipatuko ez dudan merkataritza-gunea eta aparkalekuak nahi dituztela adierazi dute.
Gudarifobia
Gudaria lehenesten eta goraipatzen genuen garaitik bazterketara pasatu gara, deus gertatuko ez balitz bezala.
Zoonosis / Francisco Villarroel
osasun-langileak
2025ean sorgin-ehiza Barakaldon
Botereak orain ‘erlijioz aldatu’ du eta sasi-zientzia erabiltzen du Inkisizioa aplikatzeko. Kartzelara bidali nahi du beste emakume bat, erizaina, sakrilegio bat egin duelako: umeei ez dielako txerto genetikorik jarri.
Gaza /
Palestina
Gezur handia: «Israelek Hamas sortu zuen»
Israelgo politikariek eta Mendebaldeko hedabideek ere sustatua, erresistentzia palestinarra “beraiek askatu zuten munstro” gisa aurkeztu nahi du.
Lotura harrigarriak daude lurreko energia-lerroen eta gure historia moldatzen duten botere-dinamiken artean
Gure inguruan gertatzen denaz kontziente izateak gure garunaren osasun-oreka pizten du. Antzinaroan bibrazio energetikoak nabaritzen eta kontzienteki erabiltzen zituztela dudarik ez dago.
/ @cierzeando
genozidioa
Palestina bidegabeki banatu zuten eta sionistei eman zieten zatirik onena
Hala ere, sionistak EZ ziren juduak sarraskitu zituzten naziek.
konkista
Sorgina eta sorgin-ehiza
1179an Alexandro III.ak “bellum sacrum” delakoa agindu zuen: kataro, albigense, gaskoi, patareno, publicano, barbantiones, euskaldun eta abarren aurkako gurutzada. Heretikoen kontrako ‘gerra santua’.
/ LBM1948
Toponimia
Historiazaleei esker berreskuratzen ari gara historiagile ofizialistek ezkutatzen digutena
Historian, medikuntzan bezala, boterearen bertsioa ez da beti egia osoa izaten.
1592: Erregeak erronka Erresumari. Espainiar moldeko ordena Nafarroa Garaian
Nafar burujabetza aldezteko borroka etengabea Erresumako Gorteek zuzendu zuten. Normaltasun instituzional berria Gaztelaren eta espainiar erregearen neurrira moldatu zen. Inposizioa ala ituna?
/ koteto
naziogintza
Euskal Herriak astindu bat behar du
Gai garrantzitsuei buruz hitz egiteko beldurra eta hedabideetako mezu maltzurrak alde batera utzi behar dira. Gaurko lidergo-estiloek galbiderantz garamatzate. Krisialdietatik ere ikasi egin behar da.
/ pexels San Fermin Iruñea
Nafarroa 1592
1592: uztailak 7 San Fermin!
1591 tentsio politiko goreneko urtea izan zen Aragoin, Nafarroaren mugakide. Galdera larria zebilen airean: galduko ote ditu Nafarroak bere foruak?