hizkuntza eta kultura uztartu

Euskara hezkuntzan: tresna ala helburu?

‘Zertarako’ instrumentalaren ordez galdera hau egin dezakegu: ‘zergatik ikasi euskara?’ Euskararen lurraldean bizi garelako eta euskara delako justiziazko hizkuntza lurralde honetan.

2

Jaione Ramon Gana

Euskaldunon Hezkuntza Taldeko kidea. Berango

EUSKARA KONPETENTZIEN MARKOAN

Espainiar eta frantziar naziotasuna eraikitzeko hezkuntza eremu estrategikoa bada, are garrantzitsuagoa da euskaldunontzako hezkuntza eredu propio baten alde lan egitea euskal identitatearen ordezkapenari aurre egiteko. Horrexegatik, abertzaletasunaren loraldiek bultzatutako pizkundeetan ahalegin handiak egin zituzten hezkuntza eredu euskalduna sortzeko eta lurralde osora zabaltzeko. Espainiako gerra aurreko ikastolen sustatzaile izan ziren errientsak, 60ko hamarkadan sortu zen ikastolen mugimendua eta sare “publikoan” murgiltze eredua ezartzearen aldeko ekimenak dira horren adibide.

euskara bere testuinguru kultural eta politikoaz hustuta irakasten da, gure hizkuntza barik beste hizkuntza bat gehiago balitz bezala

Zoritxarrez, euskal hezkuntzaren aldeko ahalegin horiek guztiek ez dute behar bezalako garapenik izan eta, egun, badira atzerakada-prozesuan murgildurik gaudela adierazten duten zantzuak. Izan ere, murgiltze eredua, bere helburuei dagokienez, urardotuta dago; euskara bere testuinguru kulturalaz eta politikoaz hustuta irakasten da, gure hizkuntza barik beste hizkuntza bat gehiago balitz bezala. Esan dezakegu ikasleak euskaratu egiten ditugula, eta ez euskaldundu. Afera honetan, irakas-prozesua bideratzeko erabiltzen dugun marko teorikoak ere garrantzi handia dauka. Izan ere, pedagogia, edozein tresna bezala, ez da neutroa, eta ikuspegi dekolonialaren betaurrekoekin aztertzen ez badugu status quoa indartzeko joera izango du.

ikuspegi instrumental horrek hizkuntzen arteko menpekotasun harremanak ezkutatzen ditu, berdintasunaren mozorropean

EAEn eta Nafarroako foru erkidegoan konpetentzien markoa da hezkuntza ardazten duen irizpide pedagogikoa. Hezkuntzaren helburua da ikasleek konpetentzia batzuk garatu ditzaten bizitzari modu eraginkorrean aurre egiteko, eta ikasgai bakoitzak ekarpena egiten dio konpetentzia horien lorpenari. Testuinguru horretan, euskararen, espainolaren, frantsesaren eta ingelesaren irakaskuntzak ekarpena egiten die konpetentzia komunikatiboen lorpenari. Hizkuntzen irakaskuntzaren ikuspegi instrumental horrek hizkuntzen arteko menpekotasun harremanak ezkutatzen ditu, berdintasunaren mozorropean. Chomskyk esana da, hizkuntzen arteko harremanei buruz ari garenean, hizkuntza horiek hitz egiten dituzten herrien arteko harremanei buruz ari garela, eta harreman horiek botere harremanak direla beti. Orduan, galdera hau egin dezakegu: zer da konpetentzien markoa euskararen eta euskal kulturaren transmisioarentzat?

bere testuinguru kultural eta politikotik kanpo, euskararen ikaskuntzak zentzua galtzen du

Konpetentzien markoari ez badiogu herri menperatuaren ikuspegia aplikatzen, euskararen irakaskuntza ikuspegi instrumentaletik egingo dugu, hau da, euskara irakatsiko dugu soilik komunikazio gaitasunak lantzeko. Joan den ikasturtean, konpetentzien ikuspegiari jarraituz, ikastetxe askotan hizkuntza proiektuak lantzen aritu dira. Proiektu horien helburua da zehaztea hizkuntzak nola uztartuko diren gaitasun komunikatiboa lantzeko; euskara nola uztartuko den espainolarekin, frantsesarekin eta ingelerarekin. Aldiz, hizkuntza proiektuotan ez da galdetzen nola uztartuko den euskara bere kulturarekin. Baina bere testuinguru kulturaletik eta politikotik kanpo, euskararen ikaskuntzak zentzua galtzen du. Ikasleei gure hizkuntzaren aldeko atxikimendua transmititzeko, ezinbestekoa da haur eta gazteekin status quoa gaindituko duen nazio kontzientzia lantzea, eta horretarako, euskara bere testuinguru kultural eta politikoan txertatuta irakastea nahitaezkoa da.

Konpetentzien markoak irudikatzen duen hizkuntzen arteko ustezko berdintasunaren ideiak, ikasleengan euskararen ikaskuntzarekiko zalantza eragiten du, ezinbestean: zertarako ikasi euskara baldin eta espainolaren, frantsesaren eta ingelesaren ikaskuntzaren bidez ere lortuko baditugu konpetentzia komunikatiboak? Ikuspegi instrumentalak ezkutatzen duena da, gizartean, espainolaren, frantsesaren eta ingelesaren balioa ez dela soilik instrumentala eta hizkuntza horien balio sinbolikoa, politikoa eta ekonomikoa handia dela. Aldiz, euskararen balioa esparru horietan, nazio zapalkuntzaren ondorioz, minorizazio-prozesu historiko induzitu eta sistematikoaren emaitza dugu. Hezkuntzan, nazio zapalkuntzaren ondorio den desoreka kontuan hartu gabe, egoera “normalizatuan” bizi bagina bezala jarduten dugunean, zapalkuntza bera da normalizatzen ari garena.

egoera “normalizatuan” bizi bagina bezala jarduten dugunean, zapalkuntza bera da normalizatzen ari garena

Hizkuntzek gizartean dituzten balio erantsiak dira, hain zuen ere, ikasleengan hizkuntza bakoitzarekiko atxikimendua eta ikasteko motibazioa pizten dutenak. Eta motibazioaz ari bagara, motiboaz edo zergatiaz galdegin beharko dugu, horrek emango baitio zentzua euskararen ikaskuntzari, eta motibazioa ikasleari. Beraz, zertarako instrumentalaren ordez galdera hau egin dezakegu: zergatik ikasi euskara? Euskararen lurraldean bizi garelako eta euskara delako justiziazko hizkuntza lurralde honetan. Euskaraz adierazten delako euskal pentsamendua, iruditeria kolektiboa; kultura jasoa eta herrikoia, bertsoak, kantak, ele zaharrak, antzerkia, dantza, euskaraz izendatzen eta antolatzen dugu lurraldea, naturaren elementuak eta beren esanahia, kosmogonia, mitoak, historia, literatura eta politika. Kultura bizirik dagoenez, euskaraz irudikatzen dugulako gure etorkizunaren utopia. Nazio bat garelako eta izaten jarraitu nahi dugulako.

Nahi baduzu, Independenteak aurrera egin dezan lagundu dezakezu. Idatziz, itzuliz, janariz, irudigintzan, bideogintzan, bertsotan, diseinuan, informatikan, psikologia klinikoan, abokatutzan edo diruz ere bai. Ziberjazarpenari aurre! INDEPENDENTEA LAGUNDU >

Honen harira

2 erantzun “Euskara hezkuntzan: tresna ala helburu?” bidalketan

  1. Adibide bat, Flandriako unibertsitatera master bat egitera bazoaz, berdin du gaia (fisika, ekonomia edo medikuntza) Flandriako kultura ikasgaia sartuta dago ikasketa programan.
    EHUko euskara batzordeak berdin egitea proposatu nuen, ez bakarrik masterretan, graduetan ere eta ez zen aurrera joan, kazetaritzakoak ere saiatu ziren.

  2. Aski da!! Euskara ofiziala!!
    ” Lingua Vasconum lingua Navarrorum”
    ” Hizkuntza bat ez da galtzen dakitenek hitz egiten ez dutelako, Estatu genozidak berea inposatzen dutelako baizik”
    Nabarra osoa Euskalduna eraiki!
    Nabar Estatua berreskuratzen!!

Utzi iruzkina

Azken artikuluak