Elikadurarako intsektu ekoizle nagusiak porrot egin du

Artikulu hau onei-insectes.org gunetik itzulia eta moldatua da (Ÿnsect: how the world leader in insects ended up in bankruptcy).

Panathinnsect, intsektu proteina ekoizpenean munduko lidergaia eta Frantziako harribitxi BioTeknologikoa, likidazio judizialean sartu da 2025eko abenduaren 1ean. Nola iritsi ote da egoera honetara honelako enpresa bat; gobernuaren, zenbait ministroren eta nazioarteko pertsona ospetsuen laguntzarekin 600 milioi euro baino gehiago bildu dituena? Ikus dezagun sektorearen egiturazko ahuleziak irudikatzen dituen ibilbidea.

Hasiera itxaropentsuak

Ynsect, 2011n sortua, xomorro hazkuntzak nekazaritza jasangarriago bilakatzen lagun zezakeenaren uste(l) sendotik jaio zen. Enpresak lokala, zirkularra eta ingurumena errespetatzen duen proteina agindu zuen. Frantziako Estatuaren laguntza handia izan zuen berehala, Banque Publique d’Investissement-ena (BPI), tokiko agintaritzaren eta herrialdea berrindustrializatzen laguntzeko hainbat berrikuntza-programaren bidez. Hiru ministro izan ziren Poulainvilleko lantegiaren inaugurazioan 2021ean. Robert Downey Jr-k, Iron Man izenaz ezaguna, Ynsect sustatu zuen AEBko telebistan. Guztira, enpresak 600 milioi euro baino gehiago bildu zituen finantzaketa publiko eta pribatutik.

Guztira, enpresak 600 milioi euro baino gehiago bildu zituen finantzaketa publiko eta pribatutik

Teknologia arranditsua, baina zailtasunak hasieratik

Berehala agertu ziren zailtasun teknikoak erakusleiho zirraragarri horren atzean. Errotaharrak (Tenebrio molitor) hazten saiatzean, eremu ezezagun samarrean menturatu zen enpresa. Konplikazio ugariri egin behar izan zien aurre: gaixotasunak, parasitoak, zizare koipetsuegiak makinak buxatzen eta abar. Gainera, intsektuek tenperatura altua behar dute azkar hazteko (25 ºC-tik gorakoa), eta kontsumo behar handiak asko garestitu zuen ekoizpena, energiaren prezio igoerak eraginda.

Agindutako ekonomia zirkularretik urrun

Hasieran agindutakoaren kontra, zaila gertatu da intsektuak hondakin organikoekin elikatzea. Osasun araudiak debekatu egiten du hainbat hondakin mota erabiltzea, eta zabor horien osaera aldakorrak intsektuen hazkunde motelagoa edo hilkortasun tasak handitzea eragin ditzake. Beraz, abere elikaduran erabiltzen den zahia bezalako nekazaritzako azpiproduktuetara jo behar izan dute.

animalien elikaduran sarri erabiltzen den zahia bezalako nekazaritzako azpiproduktuetara jo behar izan dute

Hautu horrek hainbat arazo sortzen ditu: gai horiek ez dira errefusa, eta, beste erabilera batzuk dituztenez, garestiegiak dira zomorro pentsutarako. Horrek zalantzak sortzen ditu iragarritako ingurumen onurei buruz, eta, aldi berean, ahuldu egiten ditu argudio ekonomikoak.

Eredu ekonomiko zaurgarria

Zailtasun nagusia errentagarritasuna da. Ynsect aspalditik jarri da animalien elikadurari begira, batez ere akuikulturaren industriarako. Hala ere, intsektuen irinek lehiakorrak izan gabe jarraitzen dute: haien kostua, batez beste, arrain irinena edo soja irinena baino 2-10 aldiz handiagoa da. Gizakiontzako elikagaien merkatuan, aldiz, ez du arrakastarik izan kontsumitzaileon onarpen eskasagatik. 2023an, enpresa, merkatu hori utzita, esparru estuago batean zentratu zen berriro: txakur eta katuentzako “primerako” janaria.

Beheranzko zurrunbiloa

Birkokatze hori ez da nahikoa izan joera iraultzeko; 2023an plantillaren % 20 kaleratu zuen, behin eta berriz atzeratu da lantegiaren eraikuntzaren amaiera eta diru publiko gehiago eskatu zuen. Beharrak handiak ziren: gutxienez 100 milioi euro beharko lirateke Poulainvilleko eraikuntza amaitzeko.

Milaka ate dituen karrajutik korrika joatea bezala da, eta, zenbat eta gehiago korrika egin, orduan eta gehiago ixten dira ateak (Antoine Hubert)

Panathinnsect babes prozesuan sartu zen 2024ko irailean. Eroslerik ez zegoenez, konpainia hartzekodunen konkurtsoan jarri zuten 2025eko martxoaren 3an. BPIk 10 milioi euro injektatu zituen larritasuna arintzearren, baina horrek hilabete batzuetako atzerapena besterik ez zuen erdietsi.

Antoine Hubert, bere sortzaileetako batek Libérationen aitortu zuenez: «Merkatuan ez dago inbertitzaile gehiagorik. Milaka ate dituen karrajutik korrika joatea bezala da, eta, zenbat eta gehiago korrika egin, orduan eta gehiago ixten dira ateak».

Agintzetatik urrun dauden emaitzak

Kontrastea deigarria da. 2023an, barne transakzioak alde batera utzita, 656.000 euroko fakturazioa izan zuen eta 80 milioi eurotik gorako galerak. Aldizkari espezializatu batek esan zuen: «500 milioi bildu dira okindegi baten fakturazioa egiteko».

2023an, 656.000 euroko fakturazioa izan zuen eta 80 milioi eurotik gorako galerak

Enpresak, 2025eko ekainean, iragarri zuen langileen bi herenak — 150 pertsona baino gehiago — kaleratuko zituela eta Frantzian intsektuak hazteari utziko ziola, atzerriko etxaldeetako produktuak eraldatzeko hautua egiteko. Jura eskualdeko Doleko fabrikak bi heren murriztu zuen lantaldea, eta Antoine Hubertek sortutako enpresa batek hartu zuen bere gain.

Azkenean, 2025eko abenduaren 1ean, Ynsect likidazioan sartu zen eta lantegia itxi zuten. Norabidea aldatzeko saio bakar batek ere ez zuen arrakastarik izan konpainiari buelta emateko.

Bakana ez den kasu bat

Behatzaile batzuek espeziearen ereduari edo hautapen arranditsuei egozten dizkiete Ynsecten zailtasunak. Baina, 2025eko urtarrilean, Agronutris ere — sektoreko beste eragile garrantzitsu bat, murgilketa mailakatuagoa eta beste espezie bat duena (Hermetia illucens) — kiebran sartu zen, nahiz eta 100 milioi euro bildu. Beste enpresa batzuek ere porrot egin dute, hala nola Enorm Biofactory eskandinaviarrak (55 milioi euro bildu ditu) eta Aspire Food Groupek (42 milioi bildu ditu).

Arazoek egiturazkoak dirudite: kostu handiak, proteina konbentzionalen lehia eta merkatuan aukera argirik ez izatea

Posizionamendu estrategikoagoa aukeratu duten enpresek ere ahulak izaten jarraitzen dute. Euli beltzean oinarritutako garapen mailakatuagoaren alde egin duen Innovad-ek 5 milioi euroko diru-sarrerak eta 35 milioi euroko galerak izan zituen 2024an. AEBko lantegiak 18 hilabetez eten ditu operazioak. Inbertsio Publikoen Bankuko presidenteak aitortu duenez, enpresa horiek “zailtasun ugari” dituzte.

Arazoek egiturazkoak dirudite: kostu handiak, proteina konbentzionalen lehia eta merkatuan aukera argirik ez izatea.

Laguntza publikoa berriz ebaluatu behar da

Diru publiko asko xahutu da. Egoera asko aldatu da intsektuen abantaila teorikoak zentzuduna zirudien garaietatik. Inbertitzeak ziurgabetasun maila bat dakar, eta zenbait uste uste baino ustelagoak izan dira.

Gaur egungo zailtasunek sektore honetako inbertsio publikoa eta pribatua berriz ebaluatzea eskatzen dute. Hainbat zantzuk ondorio bat adierazten dute: intsektuen hazkuntza bere promesak betetzeko ezindua dabil, bai ingurumenaren aldetik, bai ekonomiaren aldetik.

* * *

Neure iritziz (Asier)

Xomorro jangarrien industriari bi bideko irtenbidea somatzen diot:

• Lehengaien kostuak murrizteko Hermetia illucens euli kakajalearen ekoizpenean sakontzea, lege oztopoak gainditu eta gero.
• Abeltzaintza suntsituz lehiakideak erditik kentzea (horretan ari dira buru-belarri).

Bizitza egoskorregia da kapitalari men egiteko, baina artaburu hauek ere ez dira makalak eta edozertarako daude prest bereari eusteko. Gure aldetik ez dut zalantzarik egiten, besterik ezean, gustura jango genituzkeela euli kakajalezko nuggetsak; are gehiago, eskubide moduan aldarrikatu ditzakete ezker-eskuin.