Teknika eta totalitarismoa liburuan Jordi Pigem filosofoak esaten du teknokapitalismoak bi helburu dituela. Lehenengoa, sistema kapitalista gisa, dirua metatzea da, noski. Eta bigarrena, eta ez hain agerikoa, boterea lortzea. Nola lortzen du teknokapitalismoak boterea? Boterea eskuratu daiteke modu askotan, baina horietako bat aipatu nahi dut ondorengo lerroetan: arretarena. Gure arreta lapurtzeko saiakera lotsagabea gertatzen ari da, azaleko edukien kontsumoan geratzeko eta ezagutza alde batera uzteko, gure instintu baxuenen menpe uzteko gizakia, berehalakotasunaren, azkartasunaren, dopaminaren eta kontsumo neurrigabe eta akritikoaren bidetik eramanez. Eta, horretarako, teknika agresiboenak erabiltzen dituzte inolako muga moralik gabe.
Gure arreta gero eta pobreagoa da. Byung Chul Han filosofoak idazten du, Jainkoari buruz. Simone Weil-ekin pentsatzen liburuan, arretaren inguruan: “(Gaur egun) Pertzepzioa erabat jatun bilakatu da. Ez dauka inolako dimentsio kontenplatiborik. Egun osoa ematen du jaten. Bere jarrera kontsumoarena da (…) Pertzepzioa gero eta gehiago jateko jarrera bat bilakatu da, jadanik ez daki begiratzen”. Zer esan nahi du filosofo korearrak pertzepzioaren dimentsio “jatun” horrekin? Gure pertzepzioak gaur jan besterik ez du egiten, edo hobeto esanda, irentsi. Datuak irensten ditugu, telesailak edozein plataformatan, orduak eta orduak sare sozialetan “edukiak” irensten, azken momentuko albisteak etengabe irensten ditugu, algoritmoak proposatzen dizkigun gerren edo katutxoen bideoak irensten ditugu, gerra eta genozidio irudiak eta katutxo maitagarrien irudiak maila berean kokatuz. Kontua ez da zer irensten dugun, negozioa eta dirua ematen duena irenstea bera baita, irenstearen jarrera da garrantzitsuena, eta horretarako gosetuta egon behar dugu etengabe. Irensten dugunean ez dugulako pentsatzen, ez dugulako erabakitzen, hain zuzen ere gure pasioen gatibu garelako. Eta, noski, jateko edo irensteko jarrera horretan ez dago kontenplaziorako betarik. Kontenplazioa beste gauza bat da, kontenplazioak denbora behar du, lasaitasuna behar du, arreta behar du, barruko irekitasuna behar du, estimulu-erantzun automatikotik harago joateko distantzia behar du. Ezaugarri horiek informazio- eta datu-betekadaren guztiz kontrakoak dira. Kontenplazioak pertzepzioaren “baraualdia” behar du.
Begiratzea eta jatea bi gauza desberdin dira. Bata ala bestea aukeratu behar da (Simone Weil / Byung Chul Han)
Aipatutako lan horretan, filosofo korearrak Simone Weil aipatzen du: “Begiratzea eta jatea bi gauza desberdin dira. Bata ala bestea aukeratu behar da”. Ataka honetan jartzen gaitu filosofo frantsesak: Gure giza dimentsio sakona garatu nahi dugu ala gure giza dimentsio baxua, azalekoa eta automata garatu nahi dugu? Gure arretaren aurkako gerra batean gaude eta asko dago jokoan. Interes handia dago gure gazteak eta gizartea, oro har, ergeltzeko, kontsumo-ganadu huts bihurtzeko. “Konspiranoikoa” izateko asmorik gabe, esango nuke teknokapitalista askoren ametsik sakonena gure gizatasuna suntsitzea dela, ez bonbardaketa bidez (mundu mailan daukagun panorama ikusita eta behar izatekotan, agian hori ere bai), baizik eta gizatiarra den guztia (meta)datu, algoritmo edo gaizki izendatutako “Adimen Artifizial”era murriztuz.
Gure arretaren aurkako gerra batean gaude eta asko dago jokoan. Interes handia dago gure gazteak eta gizartea, oro har, ergeltzeko
Berrikuntza agindu bihurtzen denean, klasikoetara jotzea oso komenigarria izan daiteke. Hortxe dauzkagu zenbait mito eta narrazio ere, denboraz (eta modaz) harago joaten direnak eta jakinduria unibertsal batekin konektatzen gaituztenak. Platonen haitzuloaren mitoa da horietako bat. Alegoria horretan, presoak eskuburdinekin lotuta daude leize baten barruan, horman proiektatzen diren itzalak ikusten, beraien ezjakintasunean egia bakarra direla sinetsiz. Teknologia berriak errealitatearen maila baxu horretan gelditzen dira, “ikustera” eta “izatera” irits gaitezkeenaren zati txiki-txiki bat dira; errealitatearen irudikapen lauso bat. Gure arreta errealitatearen errepresentazio baxu horietara mugatuta geratzen bada (irudien bonbardaketak, istorio interesatuak, iritzien gerra, “like”-ak partekatzea, erreakzio emozional neurrigabeak…), gure benetako gizatasuna, gure benetako izatea ez da garatzen. Gure gizatasuna osotasunean garatzeko, “begiratzen” ikasi behar dugu. Egin dezagun, beraz, alegoriako presoek bezala eta ekin diezaiogun leizetik irteteko bideari, egiaren bideari. Aska gaitezen gure kateetatik eta ekin diezaiogun adorez egiaren bideari, haitzulotik irteteko, gehiago ikusi ahal izateko, gehiago izan ahal izateko. Azken finean, benetan garena izateko eta merezi dugun bizitza bizitzeko.
