Hurrengo ekainaren 13an Iruñean Kontseiluak euskararen pizkundea aldarrikatuko duen honetan, honako galdera hau etorri zait burura: zer leku izanen dituzte pizkunde honetan euskalkiek, bereziki Nafarroakoek?
1968ko urritik aitzina, hots, euskara batuaren proiektua gauzatu zenetik aitzina, euskararen lehenengo “pizkundeari” hasiera eman zitzaion. Garai ilun horretan, gure hizkuntza kuttuna desagertzeko bidean zegoen, eta batuari esker izan ez balitz, gaur egun ez ginateke euskaraz mintzatuko. Lehenengo pizkunde horri esker, euskararen ezagutza-datuek aunitz gora egin dute bai EAEn bai Nafarroan (Iparraldean, Estatu frantsesaren mende egonda, ezin dugu erran datu horien igoera bertze bi eremuetan bezalakoa izan denik). Bada, ordea, pizkunde horri ihes egin zion zerbait: desagertzen ari ziren herrietako hizkerak. Euskara batuaren irakaspenarekin batera, herrietako hizkerek, bereziki Nafarroakoek, bi aldeko erasoa jaso behar izan zuten: alde batetik, erdararen hegemoniarena, eta, bertzetik, euskara batuaren ospearena.
Erronkariera, hegoaldeko goi nafarrera edota Arakilgo euskara galdu ditugu jada. Ultzamako euskara desagertu da Anuen eta Lantzen, Atezen desagertzeko zorian dago…
Egoera honen ondorioz, 1968-2026 bitartean erronkariera, hegoaldeko goi nafarrera edota Arakilgo euskara galdu ditugu jada. Bertzalde, Ultzamako euskara desagertu da Anuen eta Lantzen, Atezen desagertzeko zorian dago, eta Ultzaman, Imotzen eta Basaburuan gazteak batueraz solasten dira bakarrik; Luzaideko eskuara atzenduta dute belaunaldi gazteek eta Aezkera ere desagertzeko bidean dago.
Behin lehenengo pizkunde hori bukatu eta bigarrenaren aitzinean gaudelarik, jakinda nolakoa den egoera 2026an, beharrezkoa iruditzen zait hurrengo ekainaren 13ko “Pizkundea” ekitaldian fokoa paratzea desagertzeko zorian dauden euskalkietan.
Beharrezkoa iruditzen zait hurrengo ekainaren 13ko Pizkundea ekitaldian fokoa paratzea desagertzeko zorian dauden euskalkietan
Gogoeta honen aitzinean, galdera izan daiteke ea zer egin dezaketen euskalkiek euskararen pizkunde berriari laguntzeko. Bada, erantzuna hitz batean adieraz daiteke: nortasuna. Bai, euskalkiek euskarari nortasuna eman diezaiokete. Izan ere, herri, haran edo eskualde bateko izaeraren zati garrantzitsu bat dira, mendez mende arbasoek mundua ulertzeko gorpuztuz joan diren hizkerak; hitz gutxitan, harro sentitzeko zerbait.
Hori dela eta, lortuko bagenu euskalkien biziberritzea, ziur nago euskararen erabileran aunitz nabarituko genukeela. Hau lortzea arrunt zaila dela jakinda ere, artikulu hau idazten dut Kontseiluko kideren batek irakurri eta ekitaldian honi buruz minutu batzuk eskain ditzan.
Gure nortasune delako honaño eraman gattuena, guri doakigu gizaldietan mintzatu, eskribitu ta leittu diren uskara desberdiñek gordetzia. Uskara aunditz galdu ttugulako, ekin diezaiogun euskalkien biziberritzeari!
