Hurrengo ekainaren 13an Iruñean Kontseiluak euskararen pizkundea aldarrikatuko duen honetan, honako galdera hau etorri zait burura: zer leku izanen dituzte pizkunde honetan euskalkiek, bereziki Nafarroakoek?
1968ko urritik aitzina, hots, euskara batuaren proiektua gauzatu zenetik aitzina, euskararen lehenengo “pizkundeari” hasiera eman zitzaion. Garai ilun horretan, gure hizkuntza kuttuna desagertzeko bidean zegoen, eta batuari esker izan ez balitz, gaur egun ez ginateke euskaraz mintzatuko. Lehenengo pizkunde horri esker, euskararen ezagutza-datuek aunitz gora egin dute bai EAEn bai Nafarroan (Iparraldean, Estatu frantsesaren mende egonda, ezin dugu erran datu horien igoera bertze bi eremuetan bezalakoa izan denik). Bada, ordea, pizkunde horri ihes egin zion zerbait: desagertzen ari ziren herrietako hizkerak. Euskara batuaren irakaspenarekin batera, herrietako hizkerek, bereziki Nafarroakoek, bi aldeko erasoa jaso behar izan zuten: alde batetik, erdararen hegemoniarena, eta, bertzetik, euskara batuaren ospearena.
Erronkariera, hegoaldeko goi nafarrera edota Arakilgo euskara galdu ditugu jada. Ultzamako euskara desagertu da Anuen eta Lantzen, Atezen desagertzeko zorian dago…
Egoera honen ondorioz, 1968-2026 bitartean erronkariera, hegoaldeko goi nafarrera edota Arakilgo euskara galdu ditugu jada. Bertzalde, Ultzamako euskara desagertu da Anuen eta Lantzen, Atezen desagertzeko zorian dago, eta Ultzaman, Imotzen eta Basaburuan gazteak batueraz solasten dira bakarrik; Luzaideko eskuara atzenduta dute belaunaldi gazteek eta Aezkera ere desagertzeko bidean dago.
Behin lehenengo pizkunde hori bukatu eta bigarrenaren aitzinean gaudelarik, jakinda nolakoa den egoera 2026an, beharrezkoa iruditzen zait hurrengo ekainaren 13ko “Pizkundea” ekitaldian fokoa paratzea desagertzeko zorian dauden euskalkietan.
Beharrezkoa iruditzen zait hurrengo ekainaren 13ko Pizkundea ekitaldian fokoa paratzea desagertzeko zorian dauden euskalkietan
Gogoeta honen aitzinean, galdera izan daiteke ea zer egin dezaketen euskalkiek euskararen pizkunde berriari laguntzeko. Bada, erantzuna hitz batean adieraz daiteke: nortasuna. Bai, euskalkiek euskarari nortasuna eman diezaiokete. Izan ere, herri, haran edo eskualde bateko izaeraren zati garrantzitsu bat dira, mendez mende arbasoek mundua ulertzeko gorpuztuz joan diren hizkerak; hitz gutxitan, harro sentitzeko zerbait.
Hori dela eta, lortuko bagenu euskalkien biziberritzea, ziur nago euskararen erabileran aunitz nabarituko genukeela. Hau lortzea arrunt zaila dela jakinda ere, artikulu hau idazten dut Kontseiluko kideren batek irakurri eta ekitaldian honi buruz minutu batzuk eskain ditzan.
Gure nortasune delako honaño eraman gattuena, guri doakigu gizaldietan mintzatu, eskribitu ta leittu diren uskara desberdiñek gordetzia. Uskara aunditz galdu ttugulako, ekin diezaiogun euskalkien biziberritzeari!
Herri txikietako euskalkien desagerpena biztanleariaren urritasunari ere lotuta dago.
Kontseiluko buruak behin natalismoa kritikatu zuen eta hori da pentsamendu oker baten adierazle.
Euskararen jarraipena emigrante semeen esku lagatzen badugu ez diot etorkizunik ikusten.
Earra artikuloa Asier!
Guk igual Goierri alden ez deeu hainbesteko problemik oaindio.
Halare euskera larrialdin badau gue euskalkik eak oaindik eta okerrago dare.
Zorionak baztertu izan dan problematika hau mahai gainen jartzeati!
ados juanandreok!
Ni pozik nintzateke euskalkiak eta batua, denak, gehiago erabiliko balira. Erabili… eta ez da bat bera ere galduko.
Konparazio baterako, Andaluzen gaztelania edo hegoamerikarrrena eta abar. Asko kostatzen zaigu ulertzea? Batzuetan. Izan ere, diferentzia handia dago, fonetikoki, lexikoan eta abar… zein galduko da? erabiltzen ez dena.
Gure hizkuntzan hainbeste dialekto eta hain urrunak garatzea gure zanpaketarekin eta botere nazional propio baten faltarekin lotuta dago.
Euskara batua sortu aurretik, okupatzaileek, barre egiten zuten Ondarruko euskaldun batek eta Baztango batek elkar nekez ulertzen zutelako. Ezaguna da Del Burgo UPNko agintari antieuskaldunaren “euskalkizaletasuna”… Hizkuntza nazional batuak, nazioa eta batasuna bultzatzen ditu, gure etsaiek nahi ez dutena hain zuzen ere.
Orain Irularrek idatzi duen moduan idazten hastea atzerapausua da, elkar ulertzea zailtzen du, hizkuntza edonola eta bakoitzak nahi duen eran idazteko azpimailara eramaten du… Hau ere, batua indartsuago ez egotea eta oraindik joera atomizatzaile hauekin aritzea gure krisi nazionalaren agerpen bat da.
Eneko uste dut nahasten ari zarela berezko euskaren defentsa batuaren aurkako dela ulertuz. Bakoitza bere lekuan.
Ez dut ezagutzen leku guztietan berdin egiten den hizkuntzarik hizkuntza ez duelako asmatu goi kargu politiko batek, jende arruntak baino, horregatik da bizia aldakorra eta askotarikoa, lekua, egoera, eta solaskidearen arabera.
Asier, ez duzula ezagutzen leku guztietan berdin mintzatzen den hizkuntzarik? Benetan? Ñabardura oso txiki batzuekin espainola edo frantsesa berdin mintzatzen dira toki guztietan, baita ingelesa, alemaniera, portugesa edota islandiera… hau da, hizkuntza nazional normalizatuak direnak.
Aldiz Afrikako etnia batzuetan etnia berekoek zailtasunak dituzte etnia berekoen hizkuntza bereko dialektoak ulertzeko. Eta badakizu nola ulertzen duten elkar? Kolonizatzaileen hizkuntzetan, frantsesez edo ingelesez, oro har.
Aberastasuna da hori? Azpiko jende xehearen eboluzio naturala? Ez. Hori herriei garapen nazional propioa ukatu eta hizkuntza nazional batu eta estandarizatu sendo bat izatea eragoztearen ondorioa da. Eta benetan penagarria da.
Duela hilabete batzuk Korrika hasi zen Atharratzetik eta Xiberotar bat telebistan xibereraz mintzo zelarik euskaldunen %90ek ez zuen esaten zuena ulertzen. Egiten diote bere euskalkian mintzo den Lekeitioko euskaldun bati elkarrizketa bat irratian eta euskaldun asko eta askok ez diote ulertzen.
Jartzen dituzu Xiberoko ikastola bateko eta Bizkaiko ikastola bateko haurrak elkarrekin eta ia ez dute elkar ulertzen.
Duela gutxi Baxenafarroako nire ezagun batzuk Oñatin egon ziren asteburu pasa eta tabernetan euskaraz eskatzean hiru edo lau aldiz errepikatu beharrean egon zirela azaldu zidaten, zerbitzari euskaldunek ez zietelako ongi ulertzen… Baina aldiz espainolei, kolonbiarrei edo argentinarrei denei ederki ulertzen diete espainolez.
Arazoa ez da euskalkiak baztertu izana. Arazoa da euskara batua ez dela behar adina hedatu eta oraindik konplexuak eta ideia lokalista-probintzianistak daudela batua “berezkoa” ez dela eta jatortasuna euskalkietan eta are sukalkietan dagoela pentsatuz (hain justu Del Burgo antieuskaldunak sutsuki eta zitalki defendatutakoa).
Bisio estatala eta bisio komunitarioa ote dauden eztabaidan hemen.
Euskara edo EH bizi daitezen zein den egokiena sartu gabe orain (ez Estatuan ez batzarren EHn, ez euskarak ez nazioak ez leukakete ziurtatuta bizitza), euskalkien bizitzea / biziberritzea, balizko instituzio nazionalen edo balizko instituzio komunitarioen baitan ez baina, mintzatzaileen euren baitan dagoela, esango nuke.
Bizitzea zer den ere, ari gintezke…
Orain modan dago turismoa agian bertan ba da zer ikasi. Nik zorionez gaztetan lekeition beraneatzen neban, eibartarra izanda, gero Aiako urdanetan , zarautz eta donostian bizi izan nitzan Donamari eta Igantzin ere bai eta zorionez erran dezaket batua ongi dagoela , baina besteak aberazten nautela.
Eta ezagutzen nautenak euskera pobrea dudala diote eta egixa da, baina denak ulertzen ditxut hori esaten deztenian.
Berri interesgarri bat gertatu da andaluz eta gaztelarekin . Benetan ongi ulertzen ahal dira?
https://www.lavozdegalicia.es/amp/noticia/television/2026/06/26/rtve-pide-perdon-poner-subtitulos-acento-andaluz-docuserie-sobre-seleccion-espanola-gran-error/00031782470375463345707.htm?utm_campaign=amp