Alegrazioak
Bagabiltza berriro, Arabako makroproiektuen inbasioaren aurrean alegazioak aurkeztu beharrean; eta hala egin behar, jokuak ez du beste aukerarik uzten eta. Aitaren izeba genuen TiaMariak oporrei barkazinoak deitu ohi zien, patroiak barkatzen dizun eta arnas pixka bat har zenezakeen garaia bailitzan. Bada, ez dakit ba tankera berean alegazioak ere ez ote genituzkeen alegrazioak izenarekin birbataiatu beharko. Biztanleria ahitzera begira antolaturiko prozeduraren barruan apur bat pozik, alegera egoteko eta esperantza mantentzeko motiboa ematen digun hori baita. Gorbeialdearen kasuan, udako barkazinoen garaia baino lehenxeago eta aurkezturiko alegazio samalda existituko ez balitz bezala, Solariak aurreko makroproiektuak apur bat makilaturik aurkeztu zituen berriro, eta gainera, aurrekoei Manurga, Berrikano eta Etxabarri Ibiñako proiektuak gehitu zizkien, Araban aurkezturiko beste 16 bat proiektu gehiagorekin batera. Ez ziguten alegrazio haiek askorik iraun. Eta neguko barkazinoak igaro zirelarik, proiektu gehienak onartzeko eskakizunak jarri zituzten Industria sailaren mahai gainean, alegatuz eta alegatuz, alegeratzen jarraitu dezagun. Antza, Eusko Jaurlaritzarentzat biztanleok alegatu eta alegatu aritzeko lanak hartu beharrean gaude aspertu arte (denbora eta dirua suposatzen duten lanak), enpresek alegatzaileen eta gizartearen aurrean alegaturikoari argudio zentzudunez erantzuteko beharrik ere ez daukaten artean. Hala, hauek ez daukate ardura handirik “higadura gerra” estrategia bat hartzeko; azken finean, legedia eta prozedura administratiboak ere espreski landa eremuetako berriztagarrien makroproiektuak faboratzeko eraikiak baitaude.
Eusko Jaurlaritzak, EEE entitatearen bidez, Solaria berarekin nahiz Iberdrolarekin berriztagarrien makroproiektuak gauzatzeko enpresa partekatuak ditu
Eta hor gabiltza, aurrera eta atzera joku kasuistiko batean, hemen saizuriak habiak egiten dituela, han balore handiko nekazal lurrak direla, eta bata eta bestea argudiatzen, benetan ardatzezkoak beharko luketen gaiak atzeratzen zaizkigun artean. Ezen garbia baita Energia Berriztagarrien Lurralde Plangintza Sektorialaren (EEBB LPS) atzerapenak nahita eragindakoak izan direla, legedi erregulatzailerik ez dagoen bitartean aurkezturiko proiektuak Plangintza Berezien bidez onartzea enpresentzat askoz komenigarriagoa delako, baldintzak laxoagoak eta “bereziak” izanik. Halaber, beste hainbat kasutan lez Solariaren kasuan ere arras garbia dugu enpresa lege-iruzurra egiten dabilela, plangintza bakarraren parte diren makroproiektuak 50 MW baino gutxiagoko proiektutan banatuak baititu, tramitazioa Espainiako Gobernuari beharrean Eusko Jaurlaritzari egokitu dakion (Espainian zehar ere ohikoa izan den modus operandi-a, esan dezagun bidenabar). Garbi dugu halatsu Eusko Jaurlaritzak, jarrera inpartzial bat hartzetik urrun, bere Industria sailaren meneko Energiaren Euskal Erakundea (EEE) entitatearen bidez — besteren artean –, Solaria berarekin nahiz Iberdrolarekin berriztagarrien makroproiektuak gauzatzeko enpresa partekatuak sortuak dituela, biztanleriaren kexu eta proposamenei lotsagabeki bizkar emanez. Eta noski, baimenak Industria sailak berak ematen dituenez gero, ba… zer esan. Ezkerreko eskuarekin prestatu eta eskuinarekin errematatu.
Prozedura txantxulleroak hala izanik, ez da batere arraroa azkenean egin dutena bezalako Energia Berriztagarrien LPS bat egin izana, praktikoki landa eremu guztia enpresen depredaziorako libre uzten duena. Eta hori LPSan bertan (eta Araba erdialdeko Lurralde Plan Partzialean -LPP- ere, antzera) ingurune antropizatuak lehenetsi beharko liratekeela eta hauen energia berriztagarrietarako probetxu potentziala landa-eremuetakoa baino handiagoa dela aitortzen duten bitartean, gero eskumen instituzionalen mugapenak aitzakiatzat harturik zeharo landa-eremuei begira jartzeko; kontraesankorra eta sakonki lotsagarria. Batez ere ustezko “mugapen” horiek legedi eta araudi administratiboak baino ez direnean, borondaterik izanez gero aski erraz eraldatu litezkeenak. Baina badu bere logika. EEEren bidez enpresekin asoziatua dagoen Eusko Jaurlaritzari ahalik eta testuingururik erregulatu gabeena komeni zaio, eta hortaz, ez dauka ardurarik landa-eremua lotsagabeki babesgabe uzten duen LPS bat egiteko; azken finean, biztanleriaren presioz LPSa baztertuko balitz, ezin hobeto, marko erregulatzailerik gabe jarraituko bailitzateke; eta tarte horretan Plangintza Bereziekin aurrera ateratzea lortzen duten makroproiektuak, ba aurrera, LPSak ez du gero efektu retroaktiborik izango eta. Egin lanak gaizki, dena irabazia da eta.
Praktikan Eusko Jaurlaritza diru publikoa enpresa pribatuen eskuetara desbideratzeko agentzia bat dela esan liteke
Eta okerrena da, desesperagarria hobeto esan, diru publikoa enpresa pribatu handiek biztanleriaren kontu negozioak egin ditzaten desbideratzearena Jaurlaritzaren ohiko praktika dela, Ahoztar Zelaieta kazetari eta kriminologoak dagokigun energiaren sektoreko ate birakarien inguruan aurreko urteko urriaren 13an Murgian eman zuen hitzaldian garbi asko azaldu zigun lez. Sarean dago, ikustea gomendatzen dizuet gure politikarien gai honen inguruko ustelkeriaren testuinguruari neurria hartzeko. Egia esan, sektore guztietan berbera gertatzen dela oharturik, praktikan Eusko Jaurlaritza diru publikoak enpresa pribatuen eskuetara desbideratzeko agentzia bat dela esan liteke; beti ere funtzio publikoaren mozorropean, hori bai.
Ikerketak eta zenbakiak
Eta hortxe tematuta dabiltza, propagandaren makinaria martxan jarrita larrialdi klimatikoaren nahiz lanpostuen galeraren mamuak atera eta buuu eginez, hausnarketarako tarterik hartu ez dezagun presaka, berriztagarrien erabilerarako trantsizioa egiteko bestelako moduak badaudela gero eta nabariago azaleratzen doan bitartean. Aukeratu duten enpresa handien negozioaren eta biztanleriaren dependentzia energetikoaren eredua hartu beharrean, kontsumo zuzenaren, biztanleriaren autonomia energetikoaren eta desazkundearen eredua ere aukeratu baitzezaketen. Eta falta dena borondatea da, ezen jada egin diren ikerketa eta analisiak ikusirik, gero eta argiagoa baita teknikoki ezinezkoa dela argudiatzea faltsukeria bat dela.
Administrazioak kudeatu ditzakeen espazio antropizatuak LPPan kalkulaturiko beharrizan energetikoak asetzeko besteko eremua osatzera heldu litezke
Aurreko urteko maiatzean jakin ahal izan genuen, Ekopol-eko zenbait ikerlariri esker, Gasteizko estalkien muturreko aprobetxamendu fotovoltaikoarekin hiriaren behar energetikoen %38ra heldu ahal izango litzatekeela. Irailean aurkeztu zuten, halaber, Horrela Ez Badaiotz-eko zenbait partaidek egindako “Inventario alavés de terrenos antropizados en dominio público o urbano apto para renovables” txostena, munduko beste hainbat lekutan egin den lez hemen ere berriztagarriak garraiobide ezberdinetan, urtegi eta ubideetan, zabortegietan, aireportuetan, industriguneetan eta beste hainbat antropizaturiko espazio libre eta probestu gabeetan ipiniko bagenitu, espazio baliagarria (1.283 h.), praktikoki, Araba erdialdeko LPPan helburutzat ezartzen den plakaz bete beharreko espazioaren (1.317 h.) pareko izatera heltzen zaigula erakusten diguna. Alegia, landa-eremuetan nahiz eraikin partikularren teilatuetan sartu beharrik gabe ere, administrazioak kudeatu ditzakeen espazio antropizatuak LPPan kalkulaturiko beharrizan energetikoak asetzeko besteko eremua osatzera heldu litezkeela erakusten digu. Tristeki, ikerketa eta analisi hauek ez dituzte medio ofizial eta printzipalenetako “adituek” nahiz — bere betebeharra beharko lukeen lez — administrazio publikoak egin…
Zenbaki hauek, dena den, helburua zein denaren arabera, esanahi ezberdina hartzen dute. Grosso modo azalduriko datu batzuk ikus ditzagun; egiezue konprobaketa ondo gero, zeuen kasa. Arabako kontsumo energetiko osoa, EEEren arabera, 2024an 13.958 GWh-tan kokatu zen. Gasteizek, Ekopol-en ikerketaren arabera, urteko 1.260 GWh-ko kontsumoa luke, eta horren %38 hiriko teilatuen 268 h. plakaz beteta lortu ahal izango litzateke. Horren arabera, Gasteizko kontsumo osoa plaka fotovoltaikoz lortu nahiko bagenu, 705 h. inguru bete beharko genituzke. Plaka fotovoltaiko hutsez Araba osoko kontsumoa lortu nahiko bagenu zenbakiak asko igoko lirateke: 7.800 h. ingurura helduko litzateke. Administrazio publikoak kudeatu ditzakeen 1.283 hektareei Gasteizko teilatuen 268 hektareak eta Araban zehar dauden industria-guneen teilatuen 875 hektareak gehituz gero, 2.426 hektareatara heldu ahal izango litzateke. Betiere Arabarako energia guztia plaka fotovoltaiko hutsez atera nahi izatearen kasuan ipiniko bagina, eremu horiekin probintziaren kontsumoaren herena baino zertxobait gutxiagora helduko litzateke. Kalkulu zabarrok, alabaina, artean ere espazio antropizatu probesgarri guztiak aintzat hartu gabe eginak dira, eta eskala txikiko eolikoaren posibilitateak esploratu ere ez dira egin.
Apokalipsiaren profetek gure lurraldeak plaka eremu handiekin ikustera ohitu behar dugula dioskute, baina zenbat behar dira eta non nahiko genituzke; landa-eremuak estaltzen ala teilatuetan eta espazio antropizatuetan?
Ia herena, edozein kasutan, 2024ko datuen araberako %7 hura baino askoz hobea litzateke, noski, eta 2.426 h. horiek ez lirateke 2030erako Europako eskakizunak asetzetik oso urrun ibiliko. Aintzat hartzea falta zaizkigunak kontutan harturik, heldu ahal izango ginatekeela esango nuke. Landa-eremurik ukitu beharrik gabe. Eta, hortaz, hori al dugu helburua? Ala, azken hamarkadetan petronazio bat izateari uzteko apenas pausurik eman dugunean, orain bat-batean gure energia guztia berriztagarrietatik ateratzea hartu behar dugu helburutzat, eta horretarako suntsitu behar diren landa- eremuak suntsitzeko prest egon behar al dugu, eta enpresa erraldoi depredatzaileei edozein ingurutan makroproiektuak gauzatzeko ateak zabaldu? Apokalipsiaren profetek gure lurraldeak plaka eremu handiekin ikustera ohitu behar dugula dioskute, baina zenbat behar dira eta non nahiko genituzke; landa-eremuak estaltzen ala teilatuetan eta espazio antropizatuetan?
Eta bada, honekiko, ohartarazi beharreko beste alderdi bat ere. Orain arte eman ditugun zifrak kontsumo zuzenari dagozkio, metatze sistemarik kontutan hartu gabe. Balantze ekologiko-ekonomiko zentzudun bat emango liguketen metatze sistema batzuk inplantatzeko gai izanez gero, pentsa zer aukera zabalduko liratekeen. Kalkulurako tresnak ere garatu dira, gainera. “Gaitasun fotovoltaikoen mapak” eginak daude, esaterako, Gasteizerako, baita Gipuzkoako lurralderako ere. Bizilagun elkarte, instituzio, enpresa eta abarrek beraien eraikinen aprobetxamendu fotovoltaikoaren kalkulua egin dezaten landuriko tresnak dira, biztanleek kontsulta egin eta instalaziorako erabakiak zentzuz har ditzaten. Funtsean, antropizaturiko espazioak berriztagarrien instalaziorako ez lehenesteko aitzakia gutxi dago, baina Eusko Jaurlaritza, bere tranpeaturiko LPSarekin, zeharo tematuta daukagu, landa-eremuak makroproiektuz eta zenbaiten poltsikoak sosez betetzeko bere asmoan.
Ezarritako dogmaren arabera, energia-iturri fosilak berriztagarrien bidez ordezkatu nahi dira larrialdi klimatikoari aurre eginez natura eta gizakiok babesteko. Ondorioz, argi egon beharko luke berriztagarrien inplantazioa natura eta bertako gizakiak kaltetu gabe gauzatu behar dela
Horrez guztiaz gain, logika hutsezkoa dugun funtsezko argudio bat ere badago, hainbat eragilek erabat ekidin nahi dutena. Energia-iturri fosilak berriztagarrien bidez ordezkatu nahi badira, ezarritako dogmaren arabera, larrialdi klimatikoari aurre eginez natura eta gizakiok babesteko xedez da. Horren arabera, berriztagarrien inplantazioa ahal den heinean natur- nahiz nekazal-inguruneak eta bertako gizakiak kaltetu gabe gauzatu behar dela, nabari hauteman beharko litzateke. Eta ondorioztatze logiko hutsaren arabera, jada antropizaturiko eremuetatik atera litekeen energia produkzioa, xahutzen dugunarekiko %90ekoa, %50ekoa edo %5ekoa izan, lehenik eremu horiek duten gaitasun energetikoa topera probestu beharko litzateke, inongo beste eremutan sartu aurretik. Eta horren ondoren ikusiko genuke zer beste espazio izan litekeen “sakrifikagarri”, halakoen beharrik balego. Eta nabaria da, halaber, kontsumo-ohituretan desazkundearen bidea hartzea beste aukerarik ez dugula, natura babesteaz gain autosufizientzia eta autonomia, alegia, kanpoko botereekiko dependentzia-gabezia lortzea azken helburutzat izatekotan.
Xedea, negozioa egitea beharrean, natura eta gizakiok babestea bada, behinik behin, zentzuduna eta onargarria izango litzatekeen LPS batek espazio antropizatuak lehenik betetzearen marra gorria garbi ezarri beharko luke. Jada aski justu dabiltzan landa-eremuetako lurjabeak “interes orokorrerako” desjabetzeen mehatxupean ipini eta landa-eremuak suntsitu beharrean, administrazio publikoaren meneko gune antropizatuetan, industri-guneetako enpresetan eta ingurune populatuenetako etxejabeetan egon beharko luke atentzioaren erdiguneak. Dirulaguntzak eta — behar izatekotan — teilatuen desjabetze mehatxuak hor kokatu beharko lirateke, pagotxa egitera datozen megaenpresak faboratzeari begira egon beharrean. “Ezkerrak”, izenaz beste, ezkerreko baloreen gogoramen minimorik mantenduko balu, ez zukeen funtsezko logikazko argudio hau bistatik galduko, eta ez zukeen bere burua ustezko realpolitik baten maskarapean ezkutatuko, gaur egungo kapitalismoa, neoliberalismoa, globalismoa… edo nahi duzuen -ismoarekin izendatu litekeen nazioez gaindiko botere korporatibo erraldoien muntaiaren alde egiten duen bitartean. Botere espazio horietatik — eta biztanleon artalde-sen gogaikarritik — baitatoz, orain konpondu beharrean gauden arazo larriak bezalaxe, saltzen ari zaizkigun soluzioak ere. Negozio borobila. Eta gogoan izan nazioak zerbitzaritzat tratatzen dituzten botere hauek ez dituela inork “demokratikoki” aukeratu. Auziak, barrenean, energia-iturrien egitura berriak botere-gune erraldoi hauekiko dependentzia ala biztanleon autonomia areagotzera ote doazenean datza.
Eliteen putz-usainak
Halako testuinguru orokorrarekin, alegazioak egitea, sartu gaituzten tranpazko joku honetan bada ere, oso beharrezkoa dugu eta eskertu beharreko jende askoren lana darama atzean. Alabaina, gure instituzio publikoen — nahiz alderdi politikoen — saldukeria eta interes-gatazka lotsagarriki nabariari tinko eta ahalik eta elkarte eta plataforma gehienek bat eginik aurre egiten ez badiegu, poliki-poliki, makroproiektuen eta alegazioen kasuistikaren olatu artetik irtetea lortzen dugunerako, instituzioek “sakrifikagarritzat” hartzen dituzten landa-eremuak plaka itsasoz eta eoliko erraldoiez beteko dizkigute. Instituzio erantzuleak eurak epaileen aurrera eramanez norabidez aldatzera behartzen ez baditugu, jai daukagula dirudi. Eta bada, antza, bide hori egiten hasi denik… baina ez da erraza asuntoa. Izan ere, Eusko Jaurlaritzak gai hau ezkerreko eskuarekin (EEE) prestatu eta eskuinekoarekin (Industria saila) errematatu nahi izan badu, justiziaren alorra ere Jaurlaritzaren eskumenen parte izanik… ez dut pentsatu nahi zein gorputz atal izan litekeen eta zertarako erabili ote dezaketen.
Ez genuke gure euskal Epstein txikia, Kote Cabezudo, ahaztu beharko. Elkarbanaturiko bekatuak dira eliteen arteko “solidaritatea” bermatzeko mekanismorik sendoenetariko bat, eta alderdi politiko guzti-guztiak Cabezudoren auzi nardagarrian ixil-ixilik egon direla eta daudela kontuan izanik… egin beza bakoitzak bere irakurketa
Herri txiki honetan, botere esparru desberdinetako agintariak elkarren gertuko eta lagun izan ohi dira eta, noski, tankerako espazio, afizio eta lagunak banatzen dituzte. Eta lagun horien artean, Epstein-en pederastia sarearen auzia pil-pilean dagoen honetan, ez genuke gure “euskal Epstein txikia”, Kote Cabezudo, ahaztu beharko. Epailearen aurrera borondate propioz deklaratzera joan zen batean ezkutuko mehatxu eran aipatu zuenez, gordeta zeuzkan materialen artean agertzen ziren eta adingabeekin batera argazki eta bideo “artistikoak” egin izan zituzten euskal eliteetako hainbat pertsonaia mota zeuden: politikariak, enpresariak, epaileak, kazetariak, polizia-buruak, telebistako aurkezleak, etab. Badakizue, elkarbanaturiko bekatuak dira eliteen arteko “solidaritatea” bermatzeko mekanismorik sendoenetariko bat; material horien jabe den eta erabakiak hartuko dituen “kanpoko eskuak” beharturiko “solidaritate” berezia, noski. Eta espektro politikoaren mutur batetik besterainoko alderdi politiko guztiak, EH Bildu eta Podemos bezalako “ezkertiarrak” barne, Kote Cabezudoren auzi nardagarriaren inguruan ixil-ixilik egon direla eta daudela kontutan izanik… egin beza bakoitzak bere irakurketa.
Hau kontuan hartuta, askoz errazagoa da ulertzea “ezkertiar” omen diren agintariak nola dabiltzan politika nabariki neoliberalak onartzen eta bultzatzen
Edozelan, elementu hauek ikuspegi orokorraren baitan txertatuz gero, askoz errazago egiten zaigu ulertzea, esate baterako, “ezkertiar” omen diren agintariak nola dabiltzan politika nabariki neoliberalak onartzen eta bultzatzen. Berriztagarrien auzian ere erraz hauteman litezke “biraketak”, askok uste dutena baino askoz lehenagotik datozenak: gogoan izan A-8arekin sartu ziguten porrua, eraiki behar zutenean gastuari buelta eman ondoren publiko izatera iragango zela esanez saldu zigutena, eta ezarririko datak igaro zirela hamarkadak pasatuta ere oraindik euskaldunok banpirizatzen jarraitzen duena. Euskal lurraldeen barnean (urtero ixilka-mixilka gora doan) peaje garesti bat ordaintzen jarraitzen dugu, Galiziaraino, Kataluniaraino nahiz Madrileraino autobideetatik eta peajean sosik ordaindu gabe joan gaitezkeenean. Kontura gaitezen “enpresa euskaldun” hauen “abertzaletasunaz”. Orduan ere, esandako urteak igaro ondoren, “ezkerrak” protesta egin zuen hasieran, jendearen haserrea pil-pilean zegoenean eta peajeen aurkako taldeak sortu zirenean. Haserreak indarra galdu ahala, ordea, gai “garrantzitsuagoei” begira jarri eta A-8arena ahanzturan utzi zuten, gaur arte. Eta, tira, gainontzeko alderdiak ere isilik, noski, Ali-Babaren koban goxo eta bero.
Edozein kasutan, berriztagarrien kontu honetan aurrera eramaten diren ekintzen etekinak zentzudunak izan daitezen segurtatu beharra dago. LPSa, EEE edo Eusko Jaurlaritza bera eraman litezke epailearen aurrera, baina agintari salduek apenas jasoko lukete kalterik, erregulatu gabeko egoera ahalik eta gehien luzatzeko interesa dutelako, eta defentsak, bestalde, biztanleon zergen sosetatik ordainduko liratekeelako. Tranpazko arkitektura administratibo hau eraiki dutenek lasai asko jarraituko dute, hurrengo pagotxa nondik aterako ote zaien bila. Ganorazko ikerketa-kazetari batek edo batzuek arkitektura horren eraikitzean eman diren politikarien eta enpresarien arteko elkar-hartzeak, plangintzak, tranpak, ate-birakariak eta abarrak ikertu eta abokatu ausarten bidez zuzenbide penalaren alorreko salaketa eta epaiketa bat gauzatzea lortu ezean, ez dirudi landa-eremuen gaineko depredazioari muzinik egingo diotenik. Izen eta abizenekin salatuak eta ahal dela zigortuak ez diren artean, eta euren buruak egindakoen ordaina beraien poltsikoetatik ordaindu beharrean ikusten ez dituzten artean, pagotxen ehiza eta depredazioa arriskurik gabeko jokoa da beraientzat. Eta halakorik egitea lortuz gero, behatzak gurutzatu behar Cabezudorena bezalako sareetatik kanpo gelditu den epaileren bat tokatzeko.
Oraingoz, ohar gaitezen ondo: “higadura gerran” gaudela ikusirik, hobe genuke indarrak zertan xahutuko ditugun ondo pentsatzea, luzapenen ildoak badakigu nor faboratzen duen eta…
