Zuengana jotzen dut, «hizkuntza komunaz» harro zaudeten espainiarrengana; Voxeko jarraitzaile izanda, edo CCOOko militante izanda ere, euskara bigarren mailako hizkuntza dela eta gaur egun espainiar Estatuaren errealitatean baliorik ez duela pentsatzen duzuenengana iritsi nahiko nuke; 1978ko Konstituzioa dela medio eta antzinako mendeetako iritzi linguistiko supremazistetan oinarrituta euskara mespretxatzen duzuelako, ez baituzue zuen hizkuntzaren jatorria eta bilakaera behar beste ezagutzen, azken horretaz harro egon arren.
Joan den astean Alemaniako Bremengo Unibertsitateko irakasle eta ikasle batzuen bisita jaso nuen eta, besteak beste, euskararen eta gaztelaniaren arteko harreman diakroniko eta sinkronikoak azaldu behar izan nizkien. Saiatuko naiz haiekin konpartitu nituen erreferentzia batzuk laburbiltzen, zuk, espainol normalak, euskarak egungo Espainiaren praktika soziolinguistikoan eremu folklorikoan bakarrik duela lekurik uste duzun horrek, uler dezazun zure hizkuntza, gurearen gainetik defendatzen duzun hori, ez litzatekeela existituko Erdi Aroan euskaldunek hitz egindako latina egungo gaztelaniaren oinarri bihurtu izan ez balute, eta areago, zure hizkuntza mundua euskaraz pentsatutako eta adierazitako forma latinoen euskal moldaketaren emaitza baino ez dela. Zuk ere gazteleraz hitz egitean mundua ulertzeko eta antolatzeko era euskaldunak erabiltzen dituzu. Sentitzen dut.
Argi dago euskarak eragin argia izan duela gaztelaniaren fonetikan, nahiz eta sarritan sotila izan. Beste hizkuntza erromantze batzuetatik bereizten duten espainieraren ezaugarri asko oso ondo ulertzen dira euskal substratuagatik. Latineko hasierako F-aren galera, hasierako /r/ indartsu dardarkariaren agerpena, bost bokaleko sistema sinplea (a, e, i, o, u), talde kontsonantikoak saihesteko joera… Hau da, gaztelania ez da soilik latin eboluzionatua; euskaldunek mendeetan zehar hitz egin duten latina da; frantsesaren eta italieraren fonetika, esaterako, oso bestelakoa da.
Goazen euskarak gaztelanian duen eragin gramatikal eta estrukturalera. Hasteko, datibo psikologikoaz hitz egin beharra dago. Espainieraz ez da esaten «yo gusto la fruta», «me gusta la fruta» baizik. Hori oso arraroa da latinez. Aitzitik, latinez «ego amo musicam» esaten da, baina euskaraz, berriz, egitura hau da: «Niri fruta gustatzen zait». Subjektu gramatikala «musika» da eta «ni» datiboan doa. Gaztelaniak eredu hori kopiatu zuen zehazki. «Me duele la cabeza» edo «me falta dinero». Hori ez dator latin arruntetik, euskal substratutik baizik. Gainera, datiboko izenordainen erabilera masiboa dago espainieraz: «Liburua erori zitzaidan»; euskararen egitura tipikoa da hori.
Euskaraz «edalontzia erori zait» esaten dugu; beste hizkuntza erromantze batzuek ez dute esapide hori inola erabiltzen (frantsesa: J’ai cassé le verre; italiera: Ho rotto il bicchiere…) Espainierak nahiago du euskal egitura; norbaiti zerbait gertatzea alegia. Espainieraz «no vi nada» edo «no vino nadie» esaten da. Latinez hori ez zen zuzena. Euskaraz derrigorrezkoa da «ez dut ezer ikusi» esatea, eta gaztelaniak logika hori hartu zuen. Espainierak «zinemara noa» esateko aukera ematen du, subjektu espliziturik gabe. Euskarak ere horrela funtzionatzen du, aditzak pertsona kodetzen duelako.
gaztelera ez da hizkuntza erromantzea soilik, euskal garunek birprogramatutako hizkuntza baizik
Beraz, gaztelera ez da hizkuntza erromantzea soilik, euskal garunek birprogramatutako hizkuntza baizik. Horregatik, bere sintaxia arraroa da latinerako, eta fonetika bakarra izaten da beste hizkuntza erromantzeen artean. Baina, garrantzitsuena: gaztelaniaren logikak ez du frantsesaren, portugesaren eta italieraren antzik.
Ayuso andrea, zuk hitz egiten duzun gaztelania euskaldunoi zor diguzu, nahiz eta zorrak, zuretzat, espainieraren adieraz bakarrik ulertuko dituzun.
2026-02-16
Gaztelera ez omen dator latinetik,
iberieratik baizik.
Latina hizkuntza administratibo bat ei zan, ez omen zen ahoz erabiltzen. 200 urte baino ez zituen behar izan desagertzeko.
Frankismoa heldu arte, unibertsitateetan eusko-iberismoa ikasten zen.
Koldo Mitxelenak ere izan omen zuen aldaketa frankista horretan parte.
Carme Jiménez Huertas hizkuntzalari katalanak sakon aztertu du gaia:
https://share.google/lihsqeFyH5Rh4KFZA
(PDF) No venimos del latín. Edición revisada y ampliada // Nu venim din latină. Edición revisada y actualizada https://share.google/FM40u2qSkb9zs9hIT
Hari honi tiraka………. badugu zertaz jabetu. Tori bi kontu:
1.- Latinak ez zuen eta ez du “izan eta egon aditzik” bereizten. Ez zuen behar izan bereizterik?. Iberiako hizkuntzek bereizten dute.
Zenbat urte beharko genituzke, beharrezkoa izan ez den aditz berri bat sortzen eta iberia guztira zabaltzen?
(Chat GPTek esan zidan ezinezkotzat zuela. NORBAITEK egin beharko zukeela).
( Aditz kontu honen arabera Iberiako hizkuntzak hizkuntzakideak dira. Frantzesa eta gainontzekoak ez dira hizkuntzakideak)
2.- Latinak ez zuen eta ez du aditz konposaturik. Ezin zuen esan gaztelerako “estaba comiendo” eta horrelakoak. (Baaleike!!!!).
Badago zertan sakondu e-pistolak atera aurrez.
Latina, gaur egun, ameriketako neska da!
Bravo Fito!
Non si può parlare di culture e lingue europee senza almeno segnalare la lingua più profondamente sana e antica del continente. Almeno questo!…
Copio tra l’altro una proposta già segnalata proprio qui in ‘Independentea’:
“Europa mailako ‘kultura’ ekimen bat sor daiteke euskararen ikaskuntza eta hedapena sustatzeko, paleolito garaitik datorren Europako hizkuntza bizi bakarra den aldetik. Horretarako, zentro baita ‘akademiko’ irekien eta sentiberenekin hasi beharko genuke lanean, ondare bizia, dinamikoa, osasuntsua eta indartsua den hau zabaltzen, milaka urte dituen kontinente mailako hizkuntza esanguratsu bakarra baita.”
Oso interesgarria diozuna Fito baina bukaeran diozunean “no vi nada” hori, ez dakit. “Ez dut ezer ikusi” “no he visto algo” dela esango nuke eta inor ba dela norbait, ez inorrez.
Ze dio gure editore euskera aztertzaileak?
Bai, ‘inor’ norbait da eta ‘ezer’ zerbait da, ‘nadie’ eta ‘nada’, ordea, ez, negazioa barnebiltzen dutelako. Ez naiz aditua (nor bai?) baina begi eta belarriak zerbaiterako ditugu eta ikusten dudana da gaztelerak negazio bikoitza egiten duela eta euskarak ez. Horregatik, euskaraz ez da zuzena “ez da inor ez etorri” esatea, EZ bat sobera dagoelako. Gazteleraz, aldiz, horrelaxe egiten da negazioa, doble negación delakoa, ‘nadie’ INOR EZ baita eta ‘nada’ EZER EZ…
Ingelesak bi formekin jokatzen du negazioetan, euskararen antzera nothing, nobody erabiltzean (I saw nobody) eta gazteleraren antzera anything, anybody erabiltzean (I didn’t see anybody)…
Edonola ere, oso gauza interesgarriak esan ditu Fitok hemen.
… matrilinealtasunaren garaitik…
Euskararen Herria gure Herria, Nabarra gure Estatua da!!
Nabarra ez da Estaturik gabeko nazioa, Estatu okupatua da!!
Aski da!! Euskara ofiziala!!
” Gure hizkuntzak zure Estatuaren oinarriak astintzen baditu, horrek erran nahi du, ziur asko zure Estatua gure lurrean eraiki duzula”
Nabarra osoa Euskalduna eraiki!!
Nabar Estatua berreskuratzen!!
Kolaboratzaileoi izen-abizenekin aurpegia ematea eskatzen zaigun bitartean, bistan denean pseudonimoak diren eta spam eslogan panfletarioak besterik botatzen ez dituzten iruzkinak onartzen dira. Kontsigna anonimo horiei bide emateak asko jaisten du Independenteak hasiera-hasieratik ordezkatzen duen maila. Pena bat da.
https://orain.eus/eu/aktualitatea/mundua/2026/03/23/europako-batzordeak-eskumen-nazionala-ikusten-du-euskal-osasunean-enplegua-lortzeko-hizkuntzabetekizunei-dagokienez/
Saituak, Baztarrikak eta Tellabidek diotena zentzuzkoa da. Rodriguezek dioenak (“ez dut ezer ikusi” esaldi horri buruz) bistan da markatzen duela diferentzia edo aldea. “Ezer” partikularen esanguraz beti erakutsi dugu euskaltegian “algo” dela. Hala ere, Euskal Telebistan sarri entzun dugu “nada” adieraziz. EHUko Fakultatean ere “ezer” eta “ezer ez” eleen arteko aldea irakatsi arren, ematen du alferrik dela. Bestalde, gaztelaniaren jatorriari dagokionez, hizkuntzalari askok diote latinak eragina eduki arren, berez ez zela sortu latinetik, baizik eta herrialdean herrialdeko hizkuntzetatik. Eta iberiar hizkuntzak mintzaira nafarraren kideak izan ziren hainbat mendez.
Vox eta CCOO aipatzea eta nolabait parekatzea simil demoniakoa sasieginez, ez dut uste egokia denik. EHUn eta euskaltegian egindako ibilbidean sindikatu aranisten hizkuntz eskakizunen erabilera desegokiak ikusi ditut nik. PL4 edo PL3 eskatzea eztabaidagai izan da ELA eta LAB sindikatuetako militanteen artean ere. Nik, behintzat kasuak ditut gogoan. Apropos, ELAren kontra ez dute deus esan, nahiz eta elkarte bateko arduraduna sindikatu aranista horren kidea zen. Nafarroa handia izan arren, denok elkar ondo ezagutzen dugu. Batzuek Eskiula eta Jeruntze herri euskaldunak Sabin Aranaren mapatik botatzen dituzte, eta beste batzuek euskara zabaltzen dugu apartheiden aurka.