Jarraian bigarren artikulu bat proposatzen dizuet, osorik independentea, baina lehenengoaren oinarri kontzeptualetik abiatzen dena. Ardatza pazientea du bigarren honek: bere jarrera, fede itsua, beldurra eta ardura.
Tonu bera mantenduko du bigarren artikulu honek ere, baina hausnarketarako gonbidapena eginez, ez sermoirik emanez.
Lehen artikuluan iatrogeniaren kontzeptua aztertu genuen, batez ere osasun-profesionalen eskumenetik eta erantzukizunetik abiatuta. Baina iatrogenia ez da norabide bakarreko fenomenoa. Ez da soilik “egiten digutena”. Harreman-sistema bat da, eta sistema horretan pazienteak ere badu zer esana, eta zer egina.
Medikuntza industrialak ez luke izango duen boterea, pazienteok fede itsuz onartuko ez bagenu
Medikuntza industrialak ez luke izango gaur duen boterea, pazienteok fede itsuz onartuko ez bagenu. Fede horrek badu erlijioaren antza: autoritatean sinesten dugu, galderarik egin gabe; bata zuriak badakiela uste dugu, eta guk, ez. Horrela, subjektu aktibo izatetik, objektu pasibo izatera igarotzen gara. Eta hor hasten da arazoaren zati handi bat.
Paziente askok osasuna kanpora delegatu dute erabat. “Medikuak konponduko du”, “botikak sendatuko nau”, “sistemak zainduko nau”. Jarrera horrek lasaitasuna ematen du, baina prezioa ere badu: ardura galtzea. Gorputza, gogamena eta bizimodua beste baten esku uzten ditugunean, geure burua desjabetzen dugu.
Ezjakintasuna ez da beti errugabetasuna. Batzuetan, erosotasunaren ondorioa da. Ez jakiteak ez digu erabakitzeko beharrik eskatzen, ezta zalantzan jartzekorik ere. Baina osasunean, ezjakintasunak kaltea eragin dezake, nahiz eta intentziorik ez egon. Iatrogenia ez da soilik botika edo tratamendu baten ondorio; beldurrean, menpekotasunean eta obedientzia automatikoan ere sortzen da.
Medikuntza industrialak oso ondo erabiltzen du beldurra eta, testuinguru horretan, pazienteak ez du galderarik egiten; babesa bilatzen du
Medikuntza industrialak oso ondo erabiltzen du beldurra. Diagnostikoek, estatistikek eta arrisku-mezuek etengabeko mehatxu sentsazioa sortzen dute. Testuinguru horretan, pazienteak ez du galderarik egiten; babesa bilatzen du. Eta babes hori askotan kanpotik datorren soluzio azkar batean jartzen da: pilula batean, protokolo batean, injekzio batean. Bizimoduaz, emozioez edo testuinguru sozialaz hitz egitea bigarren mailan geratzen da.
Hemen ere plazeboaren eta nozeboaren logika agertzen da. Autoritatean sinesteak efektu fisiologikoak sortzen ditu, bai onerako, bai txarrerako. Beldurra barneratzen duen paziente batek sintomak areagotu ditzake; konfiantza itsuak, berriz, albo-ondorioak normalizatu edo ukatu. “Normala da”, “saihetsezina da”, “denei gertatzen zaie”. Diskurtso horiek pazientea isilarazten dute.
Galdetu beharrekoa da: noiz utzi genion gure gorputzari entzuteari? Noiz hasi ginen sintomak etsai gisa ikusten, eta ez mezu gisa? Medikuntza industrialak sintoma ezabatzera jotzen du; gorputzak, ordea, adierazi egin nahi du. Bi logika horiek talka egiten dute, eta askotan pazientea erdian geratzen da, bere buruarenganako konfiantza galduta.
Noiz utzi genion gure gorputzari entzuteari? Noiz hasi ginen sintomak etsai gisa ikusten, eta ez mezu gisa? Galderak ez dira errespetu faltaren seinale; osasunaren parte dira
Horrek ez du esan nahi medikuntza baztertu behar denik, ezta profesionalak demonizatu ere. Baina bai esan nahi du harremana birplanteatu behar dela. Pazienteak informazioa eskatu behar du, denbora, azalpenak. Eta, batez ere, galderak egiteko eskubidea berreskuratu. Galderak ez dira errespetu faltaren seinale; osasunaren parte dira.
Iatrogenia murrizteko bideetako bat paziente kontzienteagoak izatea da. Ez aditu bihurtzea, arduratsu baizik. Ez ulertzen ez dugun guztia onartzea, baina ezta beldurrez dena baztertzea ere. Oreka zaila da, baina beharrezkoa.
Medikuntza industrialak ez du paziente autonomorik behar; erabiltzaile fidela behar du. Baina osasuna ez da kontsumo-ekintza bat. Prozesu bizia da, aldakorra, pertsonala. Eta prozesu horretan, pazienteak subjektu izan behar du, ez objektu.
Amaitzeko, galdera batzuk airean utzi nahi ditut: Zenbateraino gara geure osasunaren arduradun? Zenbateko boterea ematen diogu kanpoko autoritateari, eta zergatik? Noiz bihurtzen da laguntza menpekotasun?
Agian, iatrogeniaren aurkako lehen antidotoa ez da botika berri bat, baizik eta kontzientzia pixka bat gehiago. Eta hori ez da laborategian sortzen: galderetatik, hausnarketatik eta ausardiatik sortzen da.
