Indarkeria matxistaren aurrean: gizartea sortzen den lekuan hasi, haurtzaroan

Indarkeria matxista ez da arazo pribatu bat, ezta pertsonen arteko gatazka puntual bat ere. Giza balioak urratzea da, desberdintasunak, botere harremanek eta kulturak mendeetan barrena normaltzat jo duen batzuek besteak gailentzean sostengatutako nagusitasuna. Emakume bati egindako eraso bakoitzak zauri kolektibo bat erakusten du. Gizarte batek biolentzia hori baimentzen, onartzen duenean edo aurreikusten ez dakienean, porrot egiten du eginkizun oinarrizkoenean: giza duintasuna babestea.

Kasu bakoitzaren aurrean, gaitzespen publikoak entzun ohi ditugu, kanpaina instituzionalak eta salatze-deiak. Beharrezkoa da hori guztia, baina ez nahikoa. Hainbat hamarkadaren ondoren erailketa, tratu txar, kontrol psikologiko eta beldur kopuru kezkagarriak jasaten jarraitzen badugu, zintzotasunez galdetu beharko genuke: jatorrien gainean ari ote gara jokatzen ala ondorioen gainean soilik?

Jatorria ez da bikotean hasten: hazieran hasten da

Ikuspegi psikologiko eta hezitzaile baten aldetik, indarkeria ez da bat-batean helduaroan azaltzen. Oso gutxitan sortzen da ezerezetik. Pixkanaka garatzen da bere buruarekin deskonektatuta hazitako pertsonengan, emozioak kudeatzeko gauza ez direnengan, beldurrean, gabezian edo bizi izandako menderakuntzan oinarritutako eredu afektiboak dituztenengan.

indarkeria pixkanaka garatzen da deskonektatuta hazitako pertsonengan, emozioak kudeatzeko gauza ez direnengan, beldurrean, gabezian edo menderakuntzan oinarritutako eredu afektiboak dituztenengan

Haurrak ez dira biolentoak jaiotzen. Elkartzeko, ikasteko, lankidetzan jarduteko eta maitatzeko gaitasun handiarekin jaiotzen dira. Beharrezkoak ditu, ordea, lagun-egite baldintza egokiak.

Bi prozesu gertatzen dira izaki bizidunen garapenean: hazkuntza eta heldutasuna. Lehenengoa tamainaren handitze fisiologikoa den bezala, bigarrenak desberdintzapen jarraitua ekartzen du berekin. Heltzean, funtzio kognitibo-emozionalen zehaztasuna eskuratuz, perfekzionatuz eta hobetuz joaten da. Hazkuntza fisikoa genetikak markatuta etortzen da hein handi batean, horregatik egoten da kanpoko ingurunetik bereizita. Hala ere, heldutasun emozional, erlazional eta kognitiboa ingurunearen baitan dago sakonki. Hau da, ez da nahikoa jaiotzea, behar-beharrezkoa da ondo lagun eginda egotea. Horra hor erronka. Haurrek jadanik baduten programazio emozionala errespetatzen eta bultzatzen ez bada, oztopo eta zailtasunak agertuko dira eta, ondorioz, gure gizartean gero eta zabalagoak eta gogorragoak diren hainbat patologia mota eragingo dituzte; lehenago aipatutako indarkeria matxistarena, alegia — horixe baita artikulu honetarako izan dudan aitzakia –, baina baita buruko gaixotasun eta suizidio kopuruaren gorakadarena ere.

kontaktu seguruak huts egiten badu, nerbio-sistemak beste ikasgai bat barneratzen du: alerta-egoera, oldartuz defendatzea, men egitea edo menderatzea

Haur batek zaintza sentikorra, presentzia egonkorra, kontaktu segurua eta bere beharrei emandako erantzun koherenteak jasotzen dituenean, oinarrizko konfiantza garatzen du. Mundua toki segurua izan litekeela ikasten du, bere emozioek zentzua dutela eta loturek ez dutela sostengatzeko indarkeriaren beharrik. Horrek biziki eta denbora luzez huts egiten badu —abandonatze emozionala, etengabeko estresa, umiliazioa, beldurra, arduragabekeria edo familia eredu bortitzak— nerbio-sistemak beste ikasgai bat barneratzen du: alerta-egoeran bizitzea, oldartuz defendatzea, men egitea edo menderatzea.

Atxikimenduaren zientziak erakutsi ziguna

John Bowlby, Allan Schore, Sue Gerhardt, Rafael Benito Moraga, Xavier Serrano eta beste askok oinarrizko zerbait azaldu dute: lehen harremanek garun emozionala moldatzen dutela.

Haurdunaldian eta bizitzako lehen urteetan etapa errepikaezin bat gertatzen da. Garuna abiadura ikaragarrian hazten da eta autorregulazioaren, enpatiaren, hizkuntzaren, autoestimazioaren eta suntsitu gabe maitatzeko gaitasunaren oinarriak antolatzen ditu. Lehen urte horietan, nerbio-sistema eraikitzen eta garatzen joateko eta sormenean eta hedapenean bizitzeko gaitasunaren oinarria ezartzen da. Une kritiko horietan pertsona alerta giroan bizi bada, bere garunak orban hori adieraziko du eta ondorioak izan ditzake bizitza osoan barrena.

Ikusia sentitzen den haurrak gainerakoak ikusten ikasten du. Errespetatua den haur batek errespetatzen ikasten du. Umiliatutako haur batek umiliazioa ikasten du. Menderatutako haur batek sumisioa ikas dezake… edo nagusikeria.

indarkeria matxista aurreikusteak lehen haurtzaroko hezkuntza emozionalaz ere hitz egitea inplikatzen du

Horregatik, indarkeria matxista aurreikusteak atxikimendu seguruaz, buru osasun perinatalaz, benetako kontziliazioaz, gurasoei emandako laguntzaz, familia estresa gutxitzeaz eta lehen haurtzarotik egindako hezkuntza emozionalaz ere hitz egitea inplikatzen du.

Patriarkatua: gizonak ere gaixotzen dituen kultura

Patriarkatuak ez die emakumeei bakarrik kalte egiten. Gizon askori ere min egiten die haiei irakasteak sentitzea ahuldadea dela, laguntza eskatzea lotsagarria dela eta balio pertsonala kontrolaren, arrakastaren edo indarraren araberakoa dela.

Agindu emozional horrek beren ahultasunetik deskonektatutako gizonak sorrarazten ditu, mina, frustrazioa edo beldurra adierazteko zailtasunak dituztenak. Barneko baliabiderik ez dutenean, hainbat gizonek beren ezinegona transformatzen dute eta amorru, kontrol edo indarkeria bihurtu.

Kontua ez da erasotzailea justifikatzea. Ardura norberarena da beti. Baina gizarte heldu bat ez da zigortzera mugatzen, arazoa nola eraikitzen den ere ulertzen du berriro errepika dadin eragozteko.

Zer egin dezakegu benetan?

Hazi-Hezin, haurrei bizitzako lehen urteetan beren gurasoekin batera lagun egiteko esperientzian oinarrituta, argi dugu gaitz hori gainditzeko irtenbideetako bat etorkizunean inbertitzea dela, haurren garapena zainduz.

• HAURTZAROA ZAINDU LEHENTASUN POLITIKO GISA

Lehen urteetan inbertitzeak eragin sozial handiagoa du ondorengo neurri suspertzaileek baino. Familiei laguntza eman, behar adina baimen izan, haurrak beren gurasoek erakusten dieten ingurune seguru horretan hazi daitezen, formakuntza egokia eta helduen laguntza psikologikoa sustatuz trebatuta egon daitezen, beren seme-alaben premiak bete eta horiei aurrea hartzeko modua izateko. Etapa goiztiarretan haurtzaindegien beharra murriztu, garaia baino lehenagoko bereizketa ekartzen baitute, oinarri seguru bat eraikitzeko eragiten duen sufrimendu neuronalarekin batera. Giza kalitate handiko haur-eskolak zabaldu ondorengo lagun-egite hori izan dezaten.

• EMOZIONALKI HEZI

Haurrek beharrezkoa dute emozioak aipatzea, frustrazioak kudeatzea, gatazkak konpontzea eta lotura osasuntsuak eraikitzea. Gure Ukitu hazkuntza eredua. Sormenezko bizitza baterako laguntzeko artea liburuan azaltzen dugu, zehatz-mehatz, garunaren garapena nolakoa den eta haurrei beren hazkuntzan eta heldutasunean lagun egiteko urratsik nagusienak zein diren.

• MASKULINITATEA ERALDATU

Gizonek beharrezkoak dituzte beste erreferentzia batzuk: samurtasunezko sendotasuna, mendekotasunik gabeko nagusitasuna, laguntza eskatzeko ausardia, indarkeriarik gabeko agintaritza etikoa.

• TRAUMA ETA SUFRIMENDU GOIZTIARRA DETEKTATU

Jokabide oldarkor askok aintzat hartu gabeko min istorioak ezkutatzen dituzte. Garaiz esku hartzeak etorkizuneko kalte ugari saihesten ditu.

• BIKTIMAK IRMOTASUNEZ BABESTU

Prebentzioak ez du esan nahi indarkeriarekin goxotasunez jokatzea. Emakume orok benetako babesa, berehalako justizia eta baliabide eraginkorrak jaso behar ditu.

• URRUNAGO BEGIRATU

Haur bat errespetu, zaintza eta segurtasun emozionalean hazten den bakoitzean, etorkizunean indarkeria berriz gertatzeko aukera gutxiagotzen da. Neskato bat bere ahotsak balio duela jakinaren gainean hazten den bakoitzean, benetako berdintasuna handiagotzen da.

Indarkeria matxistari aurre egiteak legeak, polizia, justizia eta baliabideak eskatzen ditu. Baina beste zerbait sakonagoa ere eskatzen du: maitatuak izanik maitatzen ikas dezaten gizakiak haztea.

Galdera ez da erasotzailea gaur nola atzeman behar den bakarrik.

Galdera erabakigarria biharko heldua nola hezten ari garen da.

Emakumeen aurkako indarkeriarik gabeko gizarte bat nahi badugu, gizarte oro sortzen den hartan hasi behar dugu: sabelean, besoetan, begiradan eta haurtzaroan.