Gabonetan eta merkealdietan herrietako jende andana dator Bilbora, turistez gain. Zazpi kaleak ikusteaz gain — Somera (lehengo Goienkale), Artekale, Barrenkale… –, bere kale nagusiak zapaltzen ditu: “Gran vía de D. Diego López de Haro, Juan De Garay, Ertzilla kalea, Urkixo zumardia, Mazarredo zumardia, General Castaños, General Concha, Heros…” Eta zer dakigu izen horiez? Ikus dezagun, bada!
Don Diego López De Haro (1250-1310): Fernando IV.a Gaztelakoaren esanetara Bizkaiko jaurrerian kontrol militarra ezarri zuen. Fernando IV.aren maiordomoa eta alfereza izateaz gainera, Bilbori “hiri sortze gutuna” (1300) eman zion. Nahiz eta Bilbo gutxienez 100 urte lehenago sortua izan, Nafar erresumaren garaietan.
Alonso Ercilla y Zuñiga (Madril,1533-1594): Espainiako Felipe II.aren morroia eta soldadua izan zen; ezaguna “La araucana” poema liburua idazteagatik, Araukar (Maputxe) menderakaitzen kontra espainiarren konkista eta genozidioa goraipatzen dituena.
Juan De Garay (1528-1583): Espainiaren esanetara Ameriketan ibilitako konkistatzaile ata agintari militar bat izan zen.
Mariano Luis de Urquijo y Muga (Bilbo, 1768-1817): Espainiar estatuko ordezkaria arlo ezberdinetan: Londresko enbaxadako idazkaria, bitarteko lehen ministroa, Batavako enbaxadorea, estatuko ministroa eta abar.
Jose Domingo Mazarredo Salazar (Bilbo, 1745-1812): Espainiako itsas armadaburua eta almirantea izan zen.
Francisco Javier Castaños Aragorri (Madril, 1758-1852): Espainiako armadako jenerala eta politikaria. Donostiako arpilatzea eta emakumeen bortxaketa sari moduan Wellintongi onartu zizkion.
Manuel Gutierrez de la Concha (Argentina,1808-1874): ibilbide luzea egin zuen espainiar armadan. Foruen kontra borrokan nabarmendu zen gerra karlistetan. Hain zuzen ere, hirugarrenean hil zuten Abartzuzan.
Martin De Los Heros (Karrantza, 1784-1859): Espainiako armadan teniente koronela izatera ailegatu zen. Politikan Espainiako barne ministroa izan zen.
Pertsonaia hauen ibilbideak ikusita, norbaitek pentsa dezake omenezko kaleak merezi dituztela Bilbon? Francoren garaian uler zitekeen, baina gaur egun ez.
Bilbon beste kale batzuk ere xelebre xamarrak dira: Errege katolikoak, Autonomia,… Ikus dezakegunez, Bilbon soilik, kale andana espainiar jatorriko pertsonaia publikoen omenezkoak dira, edo, bertakoak izanik ere, espainolen zerbitzuan aritutakoen omenezkoak. Euskal Herri osoko gainerako herrietan zein hiriburuetan izen berberekin edota ezberdin gehiagorekin egingo bagenu, zerrenda hori askoz luzeagoa izango litzateke; den-dena espainiar eta frantziar erreferentziaz josita, euren nazio eraikuntzara bilbatuta. Baina omenaldi hori ez da kaleen izendegian amaitzen. Adibidez, Arrasateko pleno aretoan, hiru pertsonaia historikoren erretratuak daude: Esteban de Garibai (Arrasate, 1533-1599), Pedro Biteri (Arrasate, 1833-1908) eta Jose Maria Arizmendiarrieta (Markina-Xemein, 1915-1976). Zer egiten dute espainiaren zerbitzuan aritutako hiru horien erretratuek udal aretoan?
Gaur egun, udal askotan, abertzaletzat ei dauzkagun alderdi politikoak agintzen dabiltza. Hamarkada batzuetatik hona, zertan aritu dira, ba? Modakoak diren Ukrainan eta herrialde baltikoetan, adibidez, oso zorrotzak dira beraien kale izendegiarekin, eta errusiar kutsuko izen guztiak kenduta dauzkate aspalditik.
Gure idiosinkrasia eta izaera gogora ekarriko diguten kaleak merezi ditugu. Hori dela eta, alderdi politiko horiei honako galdera bi planteatuko nizkieke:
- Noiz kenduko dituzue Euskal Herriaren (Nafarroa historikoaren) zapalketan aritutakoen izenak kale izendegitik?
- Noiz jarriko dituzue Euskal Herriaren (Nafarroa historikoaren) alde aritutakoen izenak gure kaleetan?
Esaterako:
Errozabalgo bataila biak (778 eta 824), euskaldunen garaipena frankoen kontra, Iruñeko erresumaren sorrera.
Antso Jakituna (1133-1194), nafarren hizkuntza euskarari irizteagatik.
Ojacastroko auziko bizilagun euskaldunak eta beren alkatea (1234-1239), euskara defendatzeagatik. Lehenengo debekuak izan ziren; Gaztelak Nafarroari egindako Errioxako konkistaren ondorioak agerian.
Petri II.a, Nafarroako mariskala (1454-1522) eta bere semea, herri honen askatasunaren alde borrokatzeagatik.
Nafarroako Ioana III.a (Saint-Germain-en-Laye, 1528-1572), “Testamentu Berriaren” euskarazko itzulpena egiteko agintzeagatik, lehenengo euskara batua.
Joan Peritz Lazarragakoa (Larrea, 1548-1605) “eusquel erria” hitza eta euskeraz lehenengo aldiz pergaminoan idazteagatik.
1609-1610 urteetan, Lapurdin eta Nafarroa Garaian batera, torturatu eta sutan erretako pertsonen omenez (211 hildako, umeak barne; Senperen eta Logroñon). Hori Nafarroa askean ez zen gertatu. Pierre de Lancre inkisidoreak esan zuen: “Hizkuntza arraro eta ezezagun batean mintzatzen dira; horixe da lehen seinale txarra”.
Beñat Goihenetxe, Matalaz (Mitikile, XVII): Frantziako armadaren kontra matxinatzeagatik; frantsesek erail zuten.
Agustin Xaho (Atharratze, 1811-1858): Euskal Herriaren historia, kultura, ohiturak babestu zituen.
Izen hauek eta askoz gehiago zain daude. Bada garaia gure kaleak garbitzeko…
Bilbok, zori ezin txarragoz, munduko indarrik ilunenei ematen die disdira, gizadiaren borrero nagusienei, herri honetan dauden bi partidu nagusien eskutik eta gainontzeko partidu eta sindikatu denen eta ia gizarte mugimendu guztien konplizitate estrategikoaz.
Eitb, San Mamés, Aldundia, Bilboko Udala, Guggenheim, Gran Vía, kale eta espaloi nagusiak, etab, etab, olatu madarikatu eta suntsitzaile horren islada dira egunean 24 orduz eta guzti horren bozgorailu.
Pikutara doan/daramaten gizarte, herri eta kutura baten lekuko. Itxura hutsezko disdira, algara eta kolorez makilaturiko mozorro mortuorioan bildutako hiriburua eta herria.
Tamalgarria benetan eta gainontzeko euskal??? hiribiru, herri, udal eta eskualde guztietan biderkatua eta erreplikatua, Ustelerria bihurtu den honetan.
Hainbeste igeriketa, itsasertzean hiltzeko!!
Guzti horri, gehitu Sarasuak dioen hau (euskal pastelaren ginda eta betegarri bezala), eta hara hor!
Gateau basque!
Larriena, guzti honetaz zein jende gutxi ematen duen konturatzen dela (konturatu NAHI duela??) ikustea.
HAU (ERE) BAI DELA PLANDEMIA!
https://x.com/i/status/2017541702488141857
Urtero ekainaren 15ean Bilboko udalak omenaldi eta gorazarre bat egiten dio Nafarroa zatitu zuen traidoreari
Eskerrik asko, Donostiako alkatetza Bilduk izan zuenetik bueltaka darabilt gogoan ariketa behar hau, memoria eta errelatoa hain zitalki aipatuak diren garaiotarako. Kalez kale egin zitekeen pairatu dugun horrorearen arduradun eta onuradunen gogorapena baita sarraskien datak eta ez soilik memoralista motz herrenak nahi duten moduan azken hirurogei urteetakoak ezta larogeita hamarretakoak ere, ahalik eta sakonen arakatu beharko genituzke gaurkotasunaren erroak, gaurko aberats, handiki eta sakoneko boteretsuetako askoren arrastoak kale izendegietan aurki ditzakegulako eraikin historiko zein garaikideetan baita higiezinen erregistroan,lur jabetzan e.a. baita ere geure herriaren orainaldia ulertzen lagundu dezaketen erroak ere.
Antso Jakitunak Donostia fundatu zuenean nafarrei debekatu egin zien bertan kokatzen. Alta frankoei( frantses- gaskonei) bakarrik uzten zien bertan bizitzen.
Ez dugu independentziara itxaron behar EHren eraikuntzan aritzeko. Lan asko dago egiteko. Euskal abizenen idazkeraz ere badago zereginik…
Eskerrik asko artikuluagatik, Oskar, ongi ekarria! Tamalez, gure hiriburuetako iruditeria pertsonaia kolaborazionistaz beterik dago, aberaskeriara eta alde ilunera lerratuak.