Iruña-Veleia: 21. urteurrena hasi da

2006ko ekainean zabaldu zen notizia, duela 20 urte (!!!): Gasteiztik gertuko aztarnategi batean ostrakak agertu zirela euskarazko eta latinezko esaldiekin. Poz handia, baina baita harridura eta susmoak ere haien benetakotasunari buruz. Aurkitu zituzten arkeologoek eta haien inguruan bildu zen taldeak tinko eutsi zioten grafito eta esaldien balizko benetakotasunari, zeren eta bertsio ofizialari kasu egitera, aspaldi isilduko zen historia hau, Orden Foral 444/2008 de 19-11-ean “gezurrezko”, “faltsifikazio”, “garaiko faltsutze”, “material ez egiazko”, “material ez balioztatu” bezala kalifikatu baitzituen Arabako Foru Aldundiak.

Aurtengo ekainean, 20. urteurrena ekarri nahi izan du gogora Iruña-Veleia Argitu, Ez Suntsitu ekimenak omenaldi bikoitzarekin: grafitoetan sinistu eta haien alde lan egin zuten zazpi laguni –jada gure artetik joanak–, eta arkeologoei. Gainera, bisita gidatu bereziarekin eta Gorka Knörr kantautoreak alaitutako bazkariarekin osatu zen eguna.

Gai horren inguruan  aipagarria da ARGIA astekarian Miel Anjel Elustondo kazetariak Joseba Lizeagari eginiko elkarrizketa, izenburu esanguratsu eta mamitsuarekin: “Iruña-Veleian, une honetan gehiago dira, eta kalitatez hobeak, ostraken benetakotasunaren aldeko lan idatziak, kontrakoak baino”, Joseba Lizeaga Argian. Hori esan duenak badaki zer esaten duen, ez baita lehen aldia I-Vri buruzko ikerketak egin eta zabaldu dituela, duela gutxi Oxford Unibertsitateko Archaeometry aldizkari zientifikoan.

Elkarrizketako hainbat baieztapen azpimarratuko ditut, eta nire iritzia erantsi:

• “IPCE-Navarroren lanak ez du oinarri zientifikorik”. Baieztapen horrek berebiziko garrantzia du, kontuan izanda epailea Navarroren txostenetan oinarritu zela grafitoak –400 ingurutik 39 analizatu zituen Navarrok– faltsutzat hartzeko, eta, ondorioz, Eliseo Gil zigortzeko. Epaiketaren eta epaiaren balioaz ere zer pentsatua ematen du.
• “Arkeologiaren xede nagusia gure arbasoen bizimodua ezagutzea izan beharrean, badirudi orain eraikinen harriak eta egiturak interpretatzearekin konformatzen dela”. Grafitoak baztertu eta egitura erraldoietan jarri dute ahalegina makinaria astuna erabilita: teatroa, azoka, harresiak…
• “Ostraken bahitzea”. Hori oso larria da indusketa batean, areago bahitzailea Arabako Foru Aldundia dela ikusita, Eusko Jaurlaritzaren jakinean.
• “Ikerketa, ikerketa eta ikerketa behar da: ikerketa zabala eta irekia, aurreiritzirik gabekoa”.

Irailean gaude eta grafito edo ostraken 21. urteurrena hasi da. Zer ekarriko digu urte berriak? Egoera desblokeatuko al da grafitoak laborategietara eramanda, ideia desberdinak mahai gainean jarrita, eztabaida sustatuta, elkarrizketari bidea emanda? Epaiari Eliseok jarritako helegitea onartuko al da? Makinaria erabiliz egiten ari diren indusketa suntsitzaileak geldituko al dira?…