2006ko ekainaren 8an aurkeztu ziren lehen grafitoak, latinezkoak gehienak. Handik astebetera, ekainaren 15ean, euskarazkoak. Pozez zoratzen denak. Zera zioen Henrike Knörr-ek aurkezpen mahaitik: “Nik oso iltzatuak ditut momentu haiek, maiatzaren 7an izan nintzen Eliseorekin honetaz solastatzen, eta aitortu behar dut hurrengo egunetan ez nuela ondo lo egin”. Eta Joaquín Gorrochateguik: “Y nuestro objetivo principal era hoy precisamente asegurar a esa comunidad científica que es verdad, que no es un fraude, que han aparecido unas leyendas escritas en alfabeto latino sobre material cerámico básicamente, aunque también hay vidrio y hay huesos, con leyendas en vasco antiguo”.
Ezinezkoa da hitz gutxitara ekartzea ondoren gertatu dena. Zertzelada batzuk: “Aditu Batzorde” bat izendatzen du Arabako Aldundiak auzia aztertzeko; honek faltsutzat jotzen ditu grafitoak; Aldundiak auzitegira bidaltzen du Eliseo Gil; laborategi azterketak eskatzen dituzte Lurmenenek eta auzia argitzearen aldeko taldeek; Arabako Foru Aldundiaren uko borobila; Ertzaintzaren ikerketa negargarria; Eliseo Gil hamabi urtez epaiketa zain; epaiketa bidegabea, non epaileak ezin izan zuen ez faltsutasuna eta ez autoretza frogatu; hala ere bi urte eta erdiko kartzela-zigorra Eliseorentzat, bete beharrik izan ez duena bi “delitu” ezberdinengatik omen zirelako; 15.000 euroko isuna Eliseori; defentsaren helegitea Auzitegi Konstituzionalaren aurrean, sei urte igaro arren erantzunik jaso ez duena; aztarnategia EHUko irakasle baten zuzendaritzapean: lehen txikizioa hondeamakina erabiliz: harrezkero beste hiru edo lau egin dituzte.
Zorionez, asko izan dira gure herrian bertsio ofiziala irentsi ez eta era antolatuan erantzun dutenak
Zorionez, asko izan dira gure herrian bertsio ofiziala irentsi ez eta era antolatuan erantzun dutenak. Eta 20. urteurrena ospatzeko ekitaldia antolatu dugu. Ekainaren 7an izan da aztarnategian bertan. Hasteko, omenaldi xume bat egin zaie epe horretan hildako zazpi pertsonari, auzia argitzen ekarpenak egindakoei.
Henrike Knörr 2008an zendu zen. Euskaltzaina eta EHUko irakaslea. Euskarazko grafitoen aurkezpenean mahaian egon zen eta poz eta emozio handiz aurkeztu zituen. Eta heriotzara arte grafitoen benetakotasuna defenditu zuen sutsu.
Jose Luis Alvarez Enparantza “Txillardegi” 2012an hil zen. Oso inportanteak izan ziren bidali zizkigun gutunak. Besteak beste, zera esaten zigun: “Hori guztia ikusita, zalantzarik ez diat: ‘grafito’ horiek benetakoak dituk. Eta hor sumatzen den euskara euskalki arkaiko bat duk”.
Emilio Illarregi Santanderren jaioa zen. 2018an hil zen. Arkeologoa, txostena idatzi zuen Lurmenen praxi arkeologikoa zuzena izan zela defendatuz, eta hitzaldia ere eman zuen horretaz Gasteizen.
Iñaki Aldekoak 2021ean utzi gintuen. Ingeniari kimikoa eta politikaria. Biltzarkidea grafitoen auzia pil-pilean zegoen garaian. Froga-fisiko-kimikoak exijitu zizkion bere talde politikoak Arabako Foru Aldundiari. “Yo acuso” izenburuko artikulu gogoangarri bat argitaratu zuen prentsan.
Jose Ignacio Vegas Aranburu, arabar arkeologo beteranoa, 2024an zendu zen. Oso gutxi izan ziren Eliseo Gil eta Idoia Filloyren alde agertu ziren arkeologoak, eta horietako bat bera. Izen handiko arkeologoa Araban, haren babesa oso inportantea izan zen Lurmenentzat. Berak grabatu zituen Nuñezek hondeamakinaz 2010ean egin zuen sarraskiaren irudiak.
Gontzal Fontaneda 2024an hil zen. Irakasle, euskaltzale eta ekintzaile gasteiztarra. Ezagutu genuenok bere apaltasuna eta eskuzabaltasuna dugu gogoan. Asko lagundu zuen Eliseo eta Idoia babesten eta auzia ezagutarazten Babazorro izeneko blogaren bitartez.
Jose Antonio Villar 2026an zendu zen. Soinu-teknikaria eta musikaria, Ez Dok Amairu mugimendu mitikoaren sorreran egon zen. Iruña-Veleia auzira gogo handiz hurbildu zen azken urteetan eta modu askotara lagundu zuen, tartean artikuluak idatziz euskal prentsan.
Urte gogorrak izan diren arren, egun alaia izan da igande hori. Hogei urte daramagu borrokan egiaren alde
Omenduen familiartekoei oparitxo bana egin zaie. Omenaldiaren ondoren bisita gidatua. Azkenaldiko sarraskiak ikusi ahal izan ditugu. Nahiko genuke kazetariak eta politikoak ere hurbiltzea beren begiz ikusi dezaten hainbeste aldiz salatu duguna. Eta bukatzeko, herri bazkaria.
Urte gogorrak izan diren arren, egun alaia izan da igande hori. Hogei urte daramagu borrokan egiaren alde, eta harrotasunez aldarrikatu dugu, beste behin ere, piezak laborategi espezializatuen eskutan jarri behar direla eta Lurmeneko arkeologoen delitu bakarra aurkikuntza handi bat egitea izan dela. Han ikusiko dugu elkar.
