Hizkuntzaz aldatzeari uko egin zioten ‘jatorrizko europarrak’ gara

Irulegi: 2.100 urte Inperioari hortzak erakusten

Erromatarrek pentsatu zuten K.a. 75. urtean, Sertorioren Gerretan Irulegiko herriari su ematean, Inperioaren hedapenerako oztopo zen herri menderakaitz horrekin amaitu zutela. Arazoa ez ziren baskoiak, Erromaren handinahi inperiala baizik, ez baitzuen onartzen bere mende egon nahi ez zuen kultura subirano bat. Ez zuten espero suak, paradoxikoki, mezu hori guretzat zigilatuko zuenik, brontzea milaka urtez hondakinen azpian babestuz. Erromak mundu uniforme bat nahi zuen, latinez soilik hitz egingo zuena, baina Inperio hura gaur egun hautsa baino ez den bitartean, guk hemen jarraitzen dugu sorioneku esaten. Hau da gure benetako jaiotza-agiria: Europa izotz-bloke bat zenean, gure arbasoek Pirinioetako babeslekuetan eutsi zioten. Han, Neanderthalekin nahastu ziren; gure DNAn daramagun herentzia horrek erakusten du ez garela Sapiens “puruak”, milaka urteko hibridazio baten fruitua baizik. Euskara ez zen kanpotik etorri; lur honetatik ernatu zen. Uholde indoeuroparrek kontinentea eraldatu zutenean hizkuntzaz aldatzeari uko egin zioten “jatorrizko europarrak” gara.

Erresistentzia hori estrategikoa ere izan zen. Irulegi mendiak leinuen askatasunetik Nafarroako Erreinurako bilakaera sinbolizatzen du. Gure gotorlekua eraistean ñabardura bat dago: Irulegiko gaztelua erabaki propioz suntsitu zuten hartua izan baino lehen; erantzukizun subiranoko ekintza bat izan zen, gure harresiak desegitea erabaki genuen inbaditzaileak gure herria menderatzeko erabil ez zitzan. Ez zen porrota izan, gure zapalkuntzarako tresnak errazteari emandako uko borobila baizik.

Batzuentzat erosoagoa da beirate baten barruko euskara, lurralde osoan sustraiak dituen hizkuntza errebelde bat baino

Hala ere, gure erakundeen hipokresia mingarria da. Guztiek Irulegiko Eskuarekin argazkian atera nahi duten bitartean, isiltasun konplizea mantentzen dute Iruña-Veleiaren aurrean. Kontakizun ofizialak Irulegi besarkatzen du baina Veleia kondenatu, “euskalduntze berantiarraren” dogma hausten duelako eta Elizaren eta Akademiaren botere faktikoak desafiatzen dituelako. Eliseo Gilen kasua exekuzio sumario bat izan zen, non epai judizial bat hobetsi zen laborategi espezializatuen proba teknikoen aurretik. Hori gutxi balitz, benetako arkeologia-terrorismoa burutu zuten: hondeamakina handiak sartu zituzten aztarnategian estratu osoak suntsitzeko, proben ezabatze aproposa, aurkikuntza berriek Gilen tesia berrets ez zezaten. Batzuentzat erosoagoa da beirate baten barruko euskara, lurralde osoan sustraiak dituen hizkuntza errebelde bat baino.

Iraganaren kontrol honek euskara azterketako irakasgai aspergarri bihurtu nahi du. Baina euskarak errebeldia eraikitzailerako tresna izan behar du

Iraganaren kontrol honek euskara azterketako irakasgai aspergarri bihurtu nahi du. Baina euskarak errebeldia eraikitzailerako tresna izan behar du. Gazteria erakarri behar dugu, euskara gure iragan paleolitikoa eta etorkizun modernoa josten dituen zerbait desiragarri gisa ikus dezaten. Nortasun hau da erantzun bakarra immigrazio masibo eta behartuaren aurrean. Inork ez du bere etxea plazerez uzten; sistema global bidegabeak bultzatuta datoz, eta hori desazkundeak soilik konpon dezake. AEBko gizarte-ereduan ez bezala, non nortasunik ezak getoak eta arrazakeria sortzen dituen, gure helburuak euskararen babespean integratzea izan behar du.

Euskara gure biziraupen-ituna eta gure babes historikoa da

Integrazio hau behetik gorako politika berreskuratuz soilik da posible: auzolana eta batzarreak. Tresna hauek berreskuratzea orainaldi suntsitzailea desblokeatuko duen etorkizun subirano baterantz egitea da. Diskriminazio positiboa ez da inposizio bat, aske erabakitzeko tresna baizik. Euskara gure biziraupen-ituna eta gure babes historikoa da. Inskripzioak zioen bezala: Sorioneku. Zorionekoak izango gara gure plazetatik gure buruaren jabe izaten jarraitzeko ausardia baldin badugu.

Egilearen oharra:

Gai hauei buruz ikertu ondoren osatu dudan interpretazio pertsonala da azaldutakoa. Norbaitek akats historiko objektiboren bat atzemango balu —ez interpretaziozkoa, hori zilegi eta subiranoa baita—, eskertuko nioke jakinaraztea. Hori da informazio zuzena izateko, okerrak zuzentzeko eta, guztion artean, gure historiaren bertsiorik erreal eta sendoena eraikitzeko bide bakarra, ondorengo belaunaldiei transmititu ahal izateko.