Altxor ezkutu bat dago komun-zulo eta estoldetan

Kakaren negozio handia

Mpr21etik ekarria

Komunetan eta ur beltzetan altxor bat dago ezkutatuta. Davoseko Foroak “laugarren iraultza industrialtzat” jotzen du. Bestalde, “adituen” esanetan, orain arte inork ustiatu ez duen merkatu-nitxo bat da. Hidrogenoa eta elektrizitatea ekoizteko programak daude; ikatz biologikoa, mineralak, ongarriak, elikagaiak eta edateko ura “egiteko” programak ere bai.

2016an hainbat multinazionalek txiringito bat sortu zuten, Toilet Board Coalition, “ekonomia zirkularra” sustatzeko. Koalizioak NBEko hainbat erakunderekin kolaboratzen du, hala nola UNICEF, NBE-Ura (UN-Water) eta Garapenerako Nazio Batuen Programarekin, Garapen Iraunkorreko Helburuen esparruan, eta helburu horietako bat kakalekuak, saneamenduak eta komunak dira.

lehengaia pixa eta gorozkiak direnean, gustu onak ahosabairik zorrotzenetara iritsi behar du

Koalizioa hainbat multinazionalek osatzen dute, besteak beste, Unileverrek (elikagai-marka ugari saltzen dituena) eta Firmenichek (zapore eta usain artifizialen ekoizpenean espezializatutako enpresa suitzarra). Hori ezin da falta lehengaia pixa eta gorozkiak direnean. Gustu onak ahosabairik zorrotzenetara iritsi behar du.

2020an Firmenich Microsoftekin elkartu zen adimen artifiziala erabiliz zapore artifizialak sortzeko. “Landare-haragizko” elikagaiei “pixka bat erretako” behiki zaporea ematen zien.

Holdingak berak egindako ikerketa baten arabera, kakaren merkatuak 62.000 milioi dolarreko balioa izan dezake Indian bakarrik. Alferrik galdutako 3,8 bilioi litroko lehengaia da, “urtero baliabide biologiko baliotsuak” dituena [1]; pixa eta gorozkiei erreferentzia egiteko modu dotorea.

Veolia enpresak hondakin-urak birziklatzen ditu edateko ur bihurtzeko

Saneamenduen holdingean beste enpresa bat ere badago, Veolia izenekoa, hondakin-urak birziklatzen dituena edateko ur bihurtzeko. Ez dira ameskeriazko proiektuak: duela bi urtetik, Veoliak ur-hornikuntza ematen die Frantziako Les Sables d’Olonne herriko biztanleei. Bere web-orriaren arabera, 2023an Jourdain Programa jarri zuen martxan, “hondakin-uren tratamenduan Frantzian eta Europan egindako lehen esperimentua, eskualdean edateko uraren hornidura ziurtatzeko” [2].

2011n, Gates Fundazioak RTTC (“Reinvent the Toilet Challenge”) lehiaketa finantzatu zuen, eta zortzi unibertsitatek parte hartu zuten, ur beltzen osagaiak iragazteko eta bereizteko.

Hondakin-urak birziklatzea justifikatzen duen erretorika betiko mantra da: klima-aldaketak lehorteak eragingo ditu, eta, beraz, “kalitate handiko” edateko uraren hornidura ziurtatu behar da, saneamenduen industriako publizitate-liburuxkek diotenez.

Unilever bezalako multinazional bat komunontzien koalizioko kide bada, gorotzen ekonomia politikoak elikadura-osagai bat duelako da, gizakien pixak eta gorozkiak elikagai nutritibo eta osasuntsu bihurtzeko berariazko helburuarekin.

Indiako gobernuak asmo handiko programa bati ekin dio, jendeak aire zabalean kakarik egin ez dezan. Izan ere, lehengaia galdu egiten da

Lehengaia ugaria da. Planetako 8.000 milioi biztanleek giza gorotzak egiten dituzte egunero, hau da, 3,8 bilioi litro. Behin horiek harrapatuta, birziklatzeko aukera oso interesgarriak eskaintzen dituzte; hori dio Toilet Board Coalitionek. Horregatik, Indiako gobernuak asmo handiko programa bati ekin dio, jendeak aire zabalean kakarik egin ez dezan. Izan ere, lehengaia galdu egiten da eta, berreskuratzeko, ehun milioi komun jarri zituzten. Horrela, India ODF (“aire libreko libratzerik gabea”) etiketa duen herrialde bihurtuko da. Negozioa bikoitza da: enpresa batzuek komunak egiten dituzte eta besteek gorotzak jasotzen dituzte.

Ur beltzak birziklatzeko teknika soldadu beltz euliaren (Hermetia illucens) larbak haztea da. “Euli ekologikoak” deitzen diete, hondakin organikoak kalitate handiko proteina, lipido eta beste zenbait oinarrizko elikagai bihurtzeko gaitasun aparta dutelako. Euli horiek kakarekin sortzen duten hautsa jaki eta edari mota askotan erabiltzen den gai liserigarri bihurtzen da; irina, pastel eta galletak egiteko orea, barratxo proteikoak, garagardoa, gosaltzeko zerealak eta haragiaren eta esnekien beste ordezko batzuk [3].

Hegoafrikako enpresa batek, Gourmet Grubbek, orain De Novo Foodlabs izena duenak, Entomilk izozkiak [4] eta larba horiek prozesatutako beste “elikagai” batzuk saltzen ditu: esnea, jogurtak, gaztak…

Euli beltzaren larbak estoldetan bildutako giza gorotzetatik abiatuta “elikagai” berriak sortzeko erabiltzeko teknika EAWAGen (ura ikertzeko institutua) babesa duen proiektua da. Institutu horrek Zurichen du egoitza, eta 2012an Gates Fundazioak 40.000 dolarreko dirulaguntza eman zion ur beltzak birziklatzeko gai diren komunontzi berrien diseinuan egindako lanagatik [5].

Ahalik eta gorozki gehien harrapatzeko, EAWAG Austriako Eoos enpresarekin elkartu zen, bere ur-iragazketa sistema propioa duen eta estoldarik behar ez duen komun mugikor bat fabrikatzeko. Gates Fundazioaren dirulaguntzen programaren barruan garatu zen produktu hori eta “Blue Diversion Toilet” deitzen diote. Urak bereizi eta birziklatzean, komunontziak ur birziklatua edateko txorrota gisa ere balio du, baita dutxa gisa ere [6].

2023an, Europar Batasunak euli beltzaren larbak “giza elikadurarako” merkaturatzea onartu zuen, “elikagai berriak” etiketarekin

Euli beltzaren larbak ongarriak eta bioerregaiak egiteko erabiltzen dira, baita “animalien elikaduran” ere. 2023an, Europar Batasunak “giza elikadurarako” merkaturatzea onartu zuen, “elikagai berriak” etiketarekin. Euli beltzaren larbak dituzten produktu prozesatu batzuk (irinak, proteinak edo barra energetikoetako osagaiak) legez merkaturatu daitezke Europar Batasunean.

Beste herrialde batzuek ere, hala nola Kanadak, Suitzak eta Asiako batzuek, intsektuen erregulazioan aurrera egin dute giza kontsumorako proteinen iturri gisa, euli beltzaren larbak barne.

Multinazional handiek, iturburuez jabetu ondoren, ura botilaratuta saltzen diguten bitartean, gainerakoek jatorri-izendapenik gabeko ur beltz birziklatuak edatearekin konformatu beharko dute. Dagoeneko Afrikan probatu diren esperimentuak dira horiek. Adibidez, puntako teknologiadun “Blue Diversion Toilet” letrinak Ugandan probatu ziren 2013an, eta hurrengo urtean Kenyan.

Beltzak ez badira hiltzen ur birziklatua kontsumitzean, laster ikusiko dugu gure metropoli eta urbanizazio handietan, baita gure mahaietan ere.

ERREFERENTZIAK:

[1] https://medium.com/@TheToiletBoard/accelerating-the-sanitation-economy-the-fortune-in-our-toilets-28653366d952
[2] https://www.veolia.com/en/our-media/news/vendee-eau-help-veolia-preparing-future-through-its-jourdain-programme-first
[3] https://www.marketresearchintellect.com/blog/black-soldier-fly-larvae-powder-the-eco-friendly-superfood-revolutionizing-the-food-and-beverage-industry/
[4] https://edition.cnn.com/2019/07/25/business/gourmet-grubb-insect-ice-cream-intl
[5] https://www.gatesfoundation.org/Ideas/Media-Center/Press-Releases/2012/08/bill-gates-names-winners-of-the-reinvent-the-toilet-challenge
[6] https://www.dezeen.com/2015/04/06/blue-diversion-toilet-eoos-eawag-sanitation-water-filter/

Juan Manuel Olarietak Mpr21en 2025-11-11n argitaratua,

Independenteko lantaldeak euskaratua eta moldatua.