Zer da Ekhilur eta zer egiten dugu?
Ekhilur irabazi asmorik gabeko herritar-kooperatiba bat da, legezko diruan babestutako diru elektronikoko kontuetan oinarritutako ordainketa-sistema arautu bat kudeatzen duena.
Ez gaude Visa edo Bizum bezalako sareen menpe. Gure ordainketa-azpiegitura propioa eraikitzen ari gara, bertan parte hartzen duten pertsonen jabetzakoa. Gaur egun 900 bazkide baino gehiago dira sistemaren jabe, eta horietatik 800 inguru Hernanin (Gipuzkoa) bizi dira.
Sarea gaur egun Hernanin ari da lanean, Hernani Burujabe ekosistemaren barruan, baina helburua 2027tik aurrera beste udalerri batzuetara zabaltzea da.
Une honetan 1.400 erabiltzaile-kontu inguru eta 130 profesional-kontu baino gehiago ditugu. Dagoeneko posible da GoiEnerren argindarra eta Izarkomen telekomunikazio-zerbitzuak Ekhilurren bidez ordaintzea, nahiz eta oraingoz funtzionalitate horiek fase pilotuan egon eta profesionalentzat bakarrik erabilgarri izan.
GoiEnerren kasuan, parte hartzen duten saltoki batzuek Enherkom Hernaniko energia-kooperatibak sustatutako autokontsumo instalazioetan ere parte hartzen dute. Izarkomen kasuan, EHkomek Hernanin hedatutako zuntz sare komunitarioa erabiltzen dute.
Hurrengo pausoa Hernaniko Udalaren kobrantza eta ordainketa sistemak integratzea izango da, 2027rako aurreikusita dagoena. Horri esker udal tasak eta zergak sarearen bidez ordaindu ahal izango dira.
Proiektuaren bilakaerak gero eta erabilera handiagoa erakusten du. 2025ean bakarrik, 120.000 eragiketa baino gehiago egin ziren Hernaniko nodoan, ia 3 milioi euroko bolumenarekin. 2022 amaieratik 2026eko ekainera arte, berriz, ia 400.000 eragiketa eta 10 milioi eurotik gorako bolumena metatu dira.
Ekhilurren erabilera pixkanaka normalizatzen ari da. Gaur egun sareari atxikitako saltokietan egiten diren ordainketen %15 inguru sistema honen bidez egiten dira.
Tokiko merkataritza indartzeaz gain, Ekhilurrek zuzeneko eragina du Hernaniko elkarte-sarean
Tokiko merkataritza indartzeaz gain, ereduak eragin zuzena du Hernaniko elkarte-sarean ere. Erabiltzaileen ekarpenei esker, parte hartzen duten elkarteek 10.000 euro inguruko dohaintzak jaso dituzte.
Ekhilur tokiko moneta tradizionalen bilakaera bat da. Leialtasun-sistema bat integratzen du, erabilerari zentzu ekonomikoa ematen diona eta erosketen errepikapena saritzen duena, kontsumo-ohituren aldaketa sustatuz.
Gainera, dirua “programatzeko” aukera ematen du, udalerriak estrategikotzat jotzen dituen tokiko ekonomiaren sektoreetara bideratzeko. Helburua baliabideak sarera erakartzea da, eta, sare barruan zirkulatzen dutenean, diru horren ezaugarri batzuk aldatzea. Beste era batera esanda, diru horren funtzionamendua definitzen duen akordio soziala aldi baterako eraldatzen da.
Hernanin garatutako eredua nazioarteko interesa ere pizten ari da. Azken hilabeteetan, hainbat herrialdetako erakundeak kooperatibarekin harremanetan jarri dira, haren funtzionamendua ezagutzeko eta beren lurraldeetan aplikatzeko aukerak aztertzeko.
Adibiderik esanguratsuenetako bat MokumPay da, Amsterdamgo Nieuw-West barrutian irailean ezartzen hasiko den tokiko ordainketa-sistema berria. 150.000 biztanle inguruko eremua da, eta proiektua Europako hainbat esperientziatan inspiratzen da, tartean Ekhilur.
Nola lagun diezaiekete teknologia kriptoek kooperatibei?
Joshua Davilaren Why the Cooperative Movement Should Care About Crypto Still artikuluan oinarrituta.
Alderdi askotan, gaur egungo kriptomonetak ez datoz bereziki bat kooperatibismoaren balioekin. Izan ere, egungo kripto-ekosistemaren zati handi bat logika espekulatiboek gidatzen dute, eta zenbait kasutan jokoaren antzeko jokabideak sortzen dituzte.
Horregatik, galdera ez da kooperatibek kriptomonetak bere horretan hartu behar dituzten ala ez, baizik eta teknologia horietako batzuek hamarkadetan kooperatibek arrastaka daramatzaten arazo batzuk konpontzen lagun dezaketen.
Blockchain teknologia koordinazio-azpiegitura gisa uler daiteke, aginte zentral batetik at elkarlanean jardutea ahalbidetzen duena
Blockchain teknologia koordinazio-azpiegitura gisa uler daiteke. Elkar ezagutzen ez duten edo geografikoki sakabanatuta dauden pertsonek arau partekatuen arabera elkarlanean jardutea ahalbidetzen du, aginte zentral baten beharrik gabe.
Kooperatibek erakutsi dute tresna eraginkorrak direla desberdintasunak murrizteko, jabetza modu bidezkoagoan banatzeko eta krisien aurrean erakunde erresilienteagoak sortzeko.
Kooperatibek beti izan dute erronka nagusi bat: eskala
Hala ere, beti izan dute erronka nagusi bat: eskala. Erakundeak handitzen diren heinean, gobernantza konplexuago bihurtzen da, parte-hartzea gutxitu egiten da eta erabakiak hartzeko prozesuak moteldu egiten dira. Batzuetan, gainditu nahi zituzten dinamikak beraiek erreproduzitzen ere amaitzen dute.
Blockchain teknologiek hainbat tresna interesgarri eskain ditzakete:
Funts partekatuak arau argiekin
Baliabide ekonomikoak modu gardenean kudeatzeko aukera ematen dute, parte-hartzaile guztiek ezagutzen dituzten eta adostasunik gabe aldatzea zaila den arauen bidez.
Parte-hartze eta kudeaketa errazagoa
Bozketak, proposamenak eta administrazio-prozesu batzuk neurri batean automatizatu daitezke, kudeaketa-kostuak murriztuz eta urrun dauden pertsonen parte-hartzea erraztuz.
Jabetza ordezkatzeko modu berriak
Kooperatibako kide izatea, parte-hartzea edo eskubide jakin batzuk islatzen dituzten sistema digitalak sor daitezke, “pertsona bat, boto bat” bezalako printzipioak txertatuz.
Lankidetza globala
Kooperatiba ugari eta herrialde askotako pertsonak koordina daitezke azpiegitura komuna erabilita, elkarrekintza guztiak gainbegiratzen dituen autoritate zentralik gabe.
Duela urte batzuk, Erakunde Autonomo Deszentralizatuek (DAO) blockchainen oinarritutako erakunde demokratikoen belaunaldi berri bat sortuko zutela agindu zuten. Hala ere, gehienek ez zituzten hasierako itxaropenak bete.
Akats nagusien artean honako hauek nabarmendu ziren:
- Jabetza eta inbertsioa nahastea.
- Gobernantza-sistema konplexuegiak diseinatzea.
- Mugimendu kooperatiboak metatutako esperientzia baztertzea.
- Ekonomia errealarekin lotura eskasa izatea.
Teknologiak berez ez ditu antolakuntza-arazoak konpontzen. Hala ere, finantzaketa, koordinazioa eta parte-hartzea bezalako erronka historikoei aurre egiteko tresna berriak eskain ditzake.
Blockchainak ez du etorkizun kooperatiboago bat bermatzen, baina litekeena da hori erraztea hasieratik printzipio kooperatiboetan oinarrituta diseinatzen bada
Blockchainak ez du etorkizun kooperatiboago bat bermatzen, baina litekeena da hori erraztea hasieratik printzipio kooperatiboetan oinarrituta diseinatzen bada. Modu egokian erabilita, kooperatibak hobeto koordinatzeko, finantzatzeko eta eskala handian elkarlanean aritzeko balio dezake, haien balioei uko egin gabe.
Ekhilur kooperatibaren adibideak erakusten du ordainketa digitaleko teknologiak komunitate baten zerbitzura jar daitezkeela. Herritarren jabetzako ordainketa-azpiegitura bat da, modu kooperatiboan kudeatua eta Visa edo Bizum bezalako sareetatik kanpo eraikia. Lau urteren buruan, eskala esanguratsua lortu du Hernanin, 1.400 erabiltzailerekin; 130 profesional baino gehiago atxiki dira eta 400.000 eragiketa inguru egin dira ia 10 milioi euro mugituz herriko dendetan. Ordainketak errazteaz gain, Ekhilurrek aukera ematen du tokiko merkataritza indartzeko, baliabideak ekonomiaren elkarte eta sektore estrategikoetara bideratzeko eta funtsezko zerbitzuak integratzeko; hala nola, energia, telekomunikazioak edo, laster, Udalari egin beharreko ordainketak. Diruaren ezaugarri jakin batzuk «programatzeko» duen gaitasunak aukera berriak ematen ditu jarduera ekonomikoa helburu kolektiboetara bideratzeko. Proiektua Euskal Herritik kanpo pizten ari den interesak, Amsterdameko MokumPay eta antzeko ekimenak inspiratzen dituenak, erakusten du, gainera, mota horretako azpiegiturak tresna garrantzitsu bihur daitezkeela lurraldeen subiranotasun ekonomikoa indartzeko.
* * *
