Ikur ezagun bat berpiztea proposatzen da jarraian, Esnatu ala hil liburuan euskararen gerorako aipatzen diren funtsezko gako batzuei erreferentzia eginez eta herri mugimenduak lerrokatzeko ikur eta banderek duten zeharkako eragina aintzat hartuz.
Gogoeta egin beharko genuke, ikuspegi zabal batetik, aberri euskaldun baterako ahaleginetan, euskal iruditeriaren bateragarritasunik ezak ahaleginak sakabanatu eta amestutako etorkizun horri ateak ixten ote dizkion.
Joseba Sarrionandiaren Euskara da gure territorio libre bakarra askatasunezko hitzak gogoan, inposatu zaizkigun muga geopolitikoengatik, denboraren poderioz ahultzen doan euskal batasuna biziberritzen laguntzeko, pentsakera eta jatorri desberdinetako euskaldunen eta ez horren euskaldunen atxikimendua elikatu lezakeen ikur erakargarri bat badugu dagoeneko: lauburua.
Euskal Herriaren historian zehar, edozein bazterretan sarritan agertu izan
da lauburua. Gaur egun ere, Euskal eta Basque hitzekin, euskal tokiekin edo euskal kutsuko ekoizpen eta produktuekin berehala lotzen da. Politika eta ideologiak alde batera utzita, euskal herrietako biztanleen ikur kuttunenetakoa izanik, munduaren begien aurrean herri adeitsu legez agertzen gaitu.
Bere gisako ikur espiritual primitiboen senide, euskaldunok soilik erabiltzen dugu lauburu borobilduna
Lauburuaren bilakaera historikoa aztertzean, jatorriari dagokionez, ikur honek historiaurreko garaietara garamatza. Erromatarren aurreko garaietako harrietan zizelkaturik aurkitu da, Bizkaiko Meñakan, Foruan edo Arabako Iruña-Veleian, adibide batzuk aipatzearren. Esbastika, Triskela, Hexaskela, Tomoe, Jing-Jang… bezalako ikur espiritual primitiboen senide, euskaldunok soilik erabiltzen dugun lauburu borobilduna Euskal Herrian XVI. mendetik aurrera zabal hedaturik aurki genezake: Nafarroako XV. mendeko elizetan, XVII. mendeko Zuberoako etxe-atarietan, Bizkaiko hilerrietan… Eta, gaur egun, euskal zentzua erabat barneraturik, Arabako Izki mendilerroko oroitarrian, Biarritzeko oihal saltokietan, Tolosaldeko kirol elkarte batean edo Montevideo, Tokio zein Shangaiko Euskal Etxeetako anagrametan, esaterako. Apaingarri soil bat baino gehiago da; lauburuak euskal sena daukanik ezin uka. Nabarmenki euskal kutsua darien ekoizpenak argi identifikatzeko aspalditik erabili izan da, eta erabiltzen dugu: edozein motatako euskal oroigarrietan, harriz edo egurrez egindako lanetan, eraztun zein belarritakoetan, euskal pasteletan, jantzietan, musika-tresnetan… edo betiko den tatuaje bat gorputzaren azalean egiteraino.
Baina ez al dago batzuentzat Pays Basqueko objektuen irudi folkloriko soil bihurtzeko arriskuan? Ez al da antzinako garaietatik datorkigun altxorra, euskara, eta lauburuaren arteko zilbor-hestea ahultzen ari?
Datorren garai berri digitalean, estutu dezagun berriz euskararen eta lauburuaren arteko loturak sortzen duen sinergia
Antzinatik datorkigun misterioz betetako irudizko ondare hau, Euskal Herriko bazterretan hedatua daukagu; ez, aldiz, euskaldunen hizkuntza den euskara. Zoritxarrez, Lapurdin, Nafarroa Beherean edo Zuberoan dugu azken mendeetako euskararen gainbeheraren adibiderik esanguratsuena. Euskarak bizirik irauteko eskergabeko ahalegin etengabea behar du; lauburua, aldiz, erruz ikusten da Iparraldean. Estutu dezagun berriz haien arteko loturak sortzen duen sinergia!
Lauburua, XX. mendeko Guda Zibilaren aurretik, Sabino Aranak abertzaletasunaren aldarrikapen-ikur moduan bultzatu zuen, eta nabarmen hedatu zen berriro ere Euskal Herrian zehar. Alabaina, folklore huts bihurtzeko arriskuan dagoelarik, datorren garai berri digitalerako, euskararen esku beretik eramateko zilegitasuna bultzatu beharko genuke. Historian beste behin ere bere sustraietatik berreskuratua, euskararen aberriari gainera datozkion erronka eta ekaitzei adorez aurre egiteko indarrak bildu eta bideratu ahalko lituzkeen ikur jator eta sendoa genuke.
Bere lau beso esaguratsuekin nolabait biltzen gaitu geure burua euskal herritartzat dugun guztiok
Irudi indartsu hau ez da polita soilik. Zalantzarik gabe, bere lau beso esaguratsuekin nolabait biltzen gaitu geure burua euskal herritartzat dugun guztiok. Sabino Arana bezalako euskaldun berriak, euskaldun zaharrak eta, jatorria edozein dela ere, bakoitza bere neurrian euskaltzale diren guztiak, joera politikoak alde batera utzita.
Horrenbestez, lauburua “olatu” honen ikur nagusi gisa erabiltzean, jendearen gogoa esnarazteko duen gaitasuna egiaztatuko dugu. Begien aurrean dugunean, arbaso euskaradunen begirada zorrotza izango genuke hortxe. Eta, alde sinbolikotik, izaera birakariaria omen duenez, “olatua” “tsunami” bihurtzeko gaitasuna erakusteko aukera emango genioke.
