Estreinakoz Zuzeun argitaratua 2025eko uztailaren 14an.
Begiko nauzuenok, eta halaber, begitan nauzuenok ere badakizue Euskal Errepublika euskalduna dudala amets. Baina amets hori oso ere urrun dugunez gero, hemen ahalik eta erarik intelektualenean, hotzenean, arituko naiz euskararen eta euskaldunon egoera soziopolitikoaz.
Oraindik orain hartu du leku(txo) bat hedabideetan, EAJren eta PSOE-PSEren koalizioaren arteko arrakala ttiki baten berriak, Euskal Funtzio Publikoaren Legea erreformatzeko euskararen gaineko proposamen bat dela medio.
Proposamenaren edukiari kasu egin aurretik, errepara diezaiogun gobernu-koalizioaren arrakalatxo horri. Gobernu-koalizioa zalantzan jarriko du? Ez! Garbi adierazi dute ezetz! Etxebizitzaren legea, Osakidetzaren erreforma, politika industriala edo herritarren segurtasuna daude, besteak beste, EAEko politikaren erdigunean gaurko egunean –eta PSOEk, ustelkeria dela medio, Madrilen duen egoera politiko arras delikatua–, eta ez euskararen gaineko legedia.
EAJ jakitun dela euskararen gaineko legedia esanguratsuki aldatzerik ez dagoela PSOE-PSErekin batera
Ematen du EAJ jakitun dela euskararen gaineko legedia esanguratsuki aldatzerik ez dagoela PSOE-PSErekin batera, eta egin litekeen hoberena dela Jaurlaritzaren azpiko erakundeei, hots, tokiko erakundeei, ahalmena ematea euskararen gaineko planak eta neurriak inplementatzeko; hain zuzen, hartara, EAEko epaileei legedia gaztelaniaren alde interpretatzeko aukerak murrizte aldera. Funtsean, politikoki ezer gutxi aldaturik, euskararen gaia egoera soziolinguistikora bideratzea edo mugatzea, batetik, eta, bestetik, EHBilduri xantaiatxoa egitea, hots, bildukideei esango baliete bezala: gurea bakarrik den proposamen hau –ezen ez PSOE-PSErena–, baldin eta onartzen ez baduzue, ez zaudete euskararen edo euskaldunon alde; guk jarraituko dugu sozialistekin konpontxo eginda gizarte gai nagusiak eztabaidatzen eta hitzartzen, eta zuek, euskararen gaia dela eta, ez diguzue abantailarik hartuko. Jokaldi bizkorra da, dudarik gabe. Hori esanda, ez dut esan nahi EAJko buruzagi euskaltzale batzuk kezkatuta ez daudenik euskararen aurkako oldarraldi judizialarekin.
sozialistekin konpontxo eginda gizarte gai nagusiak eztabaidatzen eta hitzartzen
Xantaia horren aurrean, zer egin lezake EHBilduk?, funtsean, esango nuke bi aukera dituela: bata, ez-askitzat jotzea EAJren proposamena, baina Gasteizko Legebiltzarrean bidea egin dezan laguntzea; eta, bestea, adabaki ezdeustzat jotzea proposamena, eta ez onartzea. Nago EHBildun, erabat harturik, EAJn baino sentsibilitate handiagoa dagoela euskararen aldera; alabaina, denok dakigu EHBildun ere badaudela ezkerreko korronte batzuk gai honetan PSOE-PSEren posizioetatik oso gertu daudenak, hots, administrazio publikoan, gaztelaniaz bakarrik jakinda, lan egiteko eskubidearen alderago daudenak euskaldunon hizkuntza-eskubideak bermatzearen aldera baino, eta, azkenean, segur aski EHBilduk onartuko du EAJren proposamena, kritikak kritika.
politika autonomista egin du, eta bide batez asko lagundu du estatu espainola legitimatzen
Afera konkretu honi esanguratsua deritzot, eta hortik ateratzen dudan ondorioa da –beharbada, oker, noski!–, ez EAJ –azken berrogeita bost urtean, politika autonomista egin du, eta bide batez asko lagundu du estatu espainola legitimatzen; eta euskarari dagokionez, funtsean, salbuespenak salbuespen, oso epela izan da, gizarte baskoespainol hegemonikoaren mendean atxikirik euskal komunitatea–, eta ez EHBildu daudela prest, edota ez dutela sinesten, edo ahalik ez dutela edo denak batera, euskararen politika erdigunean jartzeko, eta herria aktibatzen saiaturik gailentasun baskoespainola zalantzan jartzeko.
Alderdietatik herritarrengana etorriz, zertan enplegatzen dugu denbora gehiago: eskean?, ala eskean ez ezik euskaren alderako konpromisoa ekintzekin frogatzen? Ez ote dugu eskean gehiago enplegatzen? Horretan ere ez asko: zeren, esaterako, kaleko manifestazioak oso tarteka egiten dira. Urtebete lehenago iragartzen dira eta urtebetera burutan ateratzen. Horrela ezin da gizartea aktibatu, eta alderdietako zuzendaritzak ez dira presionatuak sentitzen.
asimilatuak gaude gizarte baskoespainolean Hegoan, eta baskofrantsesean Iparraldean
Euskaldunak gaur egun ere gehienbat erdaraz irakurtzen du; irakurtzen dugu. Egon ere ez dago euskaraz eskaintza aski, eta kontsumoa ere ez. Ikus-entzunezkoetan are handiagoa da euskarazko eskaintzaren eskasia, eta eskaria ere, gaztelaniaz edo frantsesez kontsumitzen ohituak gaudenez gero. Kasik ezinbestean, asimilatuak gaude gizarte baskoespainolean Hegoan, eta baskofrantsesean Iparraldean. Nazioa garelakoa, zinez, zertan oinarritzen da? Euskara behintzat gehiago dugu ikur, gizartea kohesionatzeko ardatza baino. Gauzak horrela direla, gutxieneko duintasunean iraun dezakegu luzaroan? Pertzepzio negatiboegia ote dut?, ai hala balitz!
