Pizkunde garaia omen da. Behintzat, azken asteetan mezu hori zabaldu dute Euskalgintzaren Kontseilutik. Eta hori ospatzeko, edo dirua biltzeko (nork daki!), zirku berria antolatu digute Bilbo aldean. Euskalgintzan ohikoak izaten dira euskaltzaletasuna/abertzaletasuna goratzeko zirkuak (Korrika, Ikastolen jaialdiak, eta abar luzea). Begi-bistakoa denez, horrelako ekimen emozionalek ez dute inolako eraginik euskararen normalizazio prozesuan. Eta, normalean, bi helburu nagusi izaten dituzte: dirua batzea eta batzuen kontzientzia lasaitzea (motibazioa lantzearen ondorioz). Abenduaren 27ko ekitaldia zirku horien artean kokatzen da.
Kontseilua 1997ko abenduaren 6an sortu zen Durangon. Atomizatutako euskalgintza egituratzea da bere helburu nagusia. Horrek ahalbidetu beharko luke ekimen bateratuak martxan jartzea (adibidez, euskararen aurkako erasoen aurrean erantzun irmoak artikulatzea). Izatez, Kontseiluaren aurretik (1983tik zehazki) Euskal Kulturaren Batzarreak (EKB) delako taldeak egiten zuen lan hori, baina adostasun eta ahalmen gutxiagorekin. Zalantzarik gabe, 1997an, Kontseiluaren inguruko dinamika berriak itxaropena sortu zuen euskaldunen artean. Zoritxarrez, ia hiru hamarkadatako ibilbideak emandako fruituak urriak dira. Gaur egun, Kontseiluaren jarduera ganorarik gabeko ekimenak martxan jartzera eta dirua eskatzera mugatzen da.
Azken urteetan hartutako erabakien inguruko hausnarketa behar da. Etxean arazo asko dauzkagu konpontzeko eta, noski, ardurak eskatzeko ere bai
Ustezko pizkundearen bitartez, Kontseiluak fase berri bat abiatu nahi du. Baina hori egin aurretik, aurreko fasean egindakoaren analisi sakona egin behar da, argi-ilunak agerian uzteko. Analisi hori ez da egin. Bertan, kanpoko faktoreak eta barnekoak aztertu behar dira. Zalantzarik ez dago kanpoko faktoreek eragin handia dutela gurean. Baina, azken hamarkadetan, gauza asko egiteko aukera egon da, eta ez da egin. Momentu honetan euskararen inguruko “saltsetan” inoiz baino jende gehiago ari da lanean (?): soziolinguistak, euskara teknikariak (enpresetan, udaletan eta gainerako administrazioetan), euskara irakasleak eta abar luzea. Horrenbeste jenderekin, nola da posible gaur egungo euskararen gainbehera? Jende horrek guztiak ez du bere lana era egokian egiten ala? Edo agian itxurakerian murgilduta daude? Posible al da borondate onarekin eta, noski, maitasun askorekin euskara salbatzea? Azken urteetan hartutako erabakien inguruko hausnarketa behar da. Jadanik ez du balio estatu zapaltzaileen diskurtsoak dena justifikatzeko. Izan ere, Deia eta Gara espainolez argitaratzea ez da Madril edo Parisen erabakia. Eta horrela, beste gauza askorekin. Etxean arazo asko dauzkagu konpontzeko eta, noski, ardurak eskatzeko ere bai.
Euskaltzale bakan batzuek gertatzen ari zenaz ohartarazten ziguten bitartean, Kontseiluak PnBilduren “dena ondo doa”ren diskurtsoa zabaldu izan du
Azken urteotan euskararekin gertatutakoa oso larria da. Euskararen gainbehera adierazten zuten datu objektiboak nonahi azaldu izan dira, eta aurreikuspenak beltz-beltzak ziren aspalditik. Euskaltzale bakan batzuek gertatzen ari zenaz ohartarazten ziguten bitartean, Kontseiluak Eusko Jaurlaritzaren hizkuntza politika “eredugarria” txalotu eta PnBilduren “dena ondo doa”ren diskurtsoa zabaldu izan du. Euskaltzaleak aktibatu beharrean, Kontseilua eta euskalgintza osoa zeruari begira egon dira. Diskurtso sentimental eta emozionala landu izan dute, datu objektiboak ezkutatzeko. Eta, orain, bat-batean pizkundea behar da? Zerbait galdu dugu? Euskararen gurdia amildegira bideratu duten berberek euskararen etorkizuna bermatuko dute? Barkatuko diguzue, baina ekimen hau ez da batere sinesgarria. Euskaldunok ez dugu merezi fartsa gehiago.
Euskararen defentsan ez bada aritzen, zertarako behar dugu Kontseilua? Etengabeko itxurakerian murgilduta egoteko? Edo interes ekonomiko/politiko jakin batzuen arabera jokatzeko? Orain arteko ibilbideak hausnarketa sakona eta autokritika zintzoa behar ditu (egiturazko aldaketak eta dimisioekin batera), euskaraz bizitzeko pizkundearen aldeko diskurtsoa sinesgarria izateko.
“Kaletarren” pentsakera zabaldua zen, udaletxeari esker zetozela porruak azokara. Pentsakera arrunta da, erakunde eta administrazioak hemengoak izanik, euskaldunok ugaritu egingo garela. Bazegok zertaz jabetu!!!
Porruak nola ateratzen diren ez dakigunez. Kontseiluari eskean izan gaitezke. Ala ………Ni aspaldian, J.C. Perezek dioen bezela: “aspertzen ari naiz. Aspertzen ai naiz”.
Erabat ados diagnostiko zuzen baten beharra dagoela. Zertan asmatu den ikusi, eta zertan ari garen huts egiten.
Asko gara euskalgintzan, eskuz esku lanean, ekimen emozionalez haratagoko benetako pizkunde baten beharra somatzen dugunok. Kezka askotan bat gatoz, eta ikusten dugu mendekotasun handiak daudela.
Egunerokoan, batzuk saiatzen gara gauzak fundamentuz egiten, transmititzen dugunak etorkizuna izan dezan, posmokeria hutsal globalizatzaileetatik desmarkatuz eta gure hizkuntzaren iraupenaren hazia landatzen saiatuz… Besterik da, ordea, erakunde handiegien inertzia, zentralizazioa, ordezkaritzaren fikzioa, mendekotasun ekonomiko ugariak, kontraesan fatalak eta kolonizazio mental/ideologikoa… hor daude. Urrun geratzen zaizkigu horiek egunerokoan, baina gero harrituta ikus-entzuten ditugu diskurtso batzuk… duela ez hainbesteko “que viene Mayor Oreja” horrek balioko baligu bezala… tontotzat hartzen gaituzte?
Dramatikoa da batzuk zein galduta dauden ikustea. Eta denbora “zertan” galtzen ari diren eta horrek noraino despistatzen gaituen egiaztatzea, tragikoa.
Nire ustez, badago zeri bueltaren bat eman. Bertsolarien (bueno, askoren) jarduna kasik igandeko meza geza besterik ez da, Segurola gogoan, eta deitoragarria da ikustea kulturgile beharko luketen horiek, gehiegik, nola jarraitzen duten uneko azken moda posmoguaya, are kosmopaletoa esango nuke darabiltzaten hitz batzuk ikusita, nerabezaro eterno batean baleude bezala… Filosofo gaztelar batek aspaldi (Berlingo harresia erori eta Inperio neoliberala oraindik gehiago gailendu zenean) zioen moduan: “besteei gustatu” behar zatzaizkie, eta “zeure buruari gustatu” behar zatzaizkio, zeure zilborra da garrantzitsuena, hori da kontua… postmodernitatea. Gauza kontrairaultzaile eta lokargarriagorik ez dakit egongo den. Eta hori da norma orain… argi geratzen da ez dutela diskurtso propiorik politikoki zuzenari eta USAko unibertsitate departamentu ondo diruztatu batzuetan prediseinatutako posmodiskurtso a-kulturalei men egiteaz landa. Bilboko ekitaldikoa ere izan zen horren erakusgarri triste bat, neurri batean. Non daude pentsalari libre eta burujabeak? Pentsulariez aspertuta gaude eta ez dugu janzakur gehiagoren beharrik.
Lastima handia da, potentzial handia izan baikenezake, berez.
Nekez esan daitezke gauzak argiago. Euskararen auzian ere politikoki zuzena den banda hestu horretarik haratago aritu behar da gainbeheraren arrazoietaz jarduteko. Eta hor aritzeko gutxi da hemen prest oraindik.