Medikuen artean ongi ezagutzen den kontzeptu hau ekarri nahi izan dut hona; hala ere, terapia arloan ari garen guztiontzat ere ezaguna izan beharko luke. Garai zailak datoz gizartearentzat, eta iatrogeniaren mende bizi gaitezke. Medikuntza piztia bihur daiteke bere ezagutza ezkutatzen duenean, edo ezagutzarik ez duen norbaitek medikuntzan jardun nahi duenean; baita osasungintzan, banakoaren ezaugarriak ezagutu gabe, sendatu nahi duenarentzat ere. Edozein arlotan gertatzen da hori: psikologiatik hasita, edozein terapiatan diharduen adituak ezagutza maila handia izan behar du, energia bidezko terapia alternatiboetan zein botikekin lan egiterakoan.
Eskumen desegokitik edo ezjakintasunetik abiatuta, nahiz eta intentziorik gabe izan, kaltea sor dezakegu. Horregatik, gure esku-hartzea edozein dela ere, ardura maila gorenetik heldu behar diogu. Ez baita sendatu nahi duenaren eta sendatzeko prest dagoenaren arteko harreman huts bat: ongizatea bizitzaren helburua da.
Medikuntzan, iatrogenesia tratamendu medikoek gaixoaren osasunari eragindako kalteen multzoa da, patologia bat larriagotzeagatik edo patologia berriak agertzeagatik. “Iatrogenia” hitza sarri entzuten da osasun-zientzien esparruan: medikuntzan, psikologian, psikiatrian eta antzekoetan. Oro har, esku-hartze terapeutikoek eragindako kalte guztiei egiten die erreferentzia.
Gizakiaren osasuna benetan hobetzeko, ezagutza sakona behar da
Iatrogenia (edo yatrogenia) hitza grezieratik dator: iatros (medikua), geno (sortu) eta -ia (kualitatea). Pazienteari aplikatutako terapiaren ondorioz gertatzen den alterazio negatiboa da, alegia. Osasun-profesional baten esku-hartzeak eragindako kaltea; dela medikua, psikologoa, psikiatra, erizaina, farmazialaria, dentista edo bestelako osasun-arloko profesionala. Terapia alternatiboetan aritzen garenok ere kontuan hartu beharrekoa da, bestela osasun ofizialean gertatzen diren kalte berberak sor baititzakegu. Gizakiaren osasuna benetan hobetzeko, ezagutza sakona behar da.
Askotan “iatrogenia” hitza erabiltzen da pazienteari eragindako edozein kalteri buruz hitz egiteko, baina, egia esan, esanahi zehatzagoa du: profesionalak tratamendua modu egokian, etikoan, arduraz eta akatsik edo omisiorik gabe aplikatu arren gertatzen den kaltea da. Profesionalak badaki tratamenduak arriskuak dituela, baina, printzipioz, onurak arriskuak baino handiagoak direla uste du. Hori ere jakin beharra dago.
Definizio zorrotzago horretatik abiatuta, iatrogenia pazientearen osasunean nahi gabe sortzen den kaltea dela uler dezakegu, sendatu, osatu edo hobetzeko helburua duen esku-hartze sanitario legitimo baten ondorio gisa, bigarren mailako efektu saihetsezin eta aurreikusezin moduan. Tratamendua behar bezala egin arren, ondorio desiragarria ez dena gerta daiteke, eta hori kontuan hartzea ere sendatze-prozesuaren parte da.
Zenbat medikuk zekiten COVID-19 sindromea eragiten zuen birusa ez zegoela behar bezala isolatua? 2021eko uztailean Osasun Ministerioak berak adierazi zuen ez zegoela birusaren kultiborik
Ez litzateke “iatrogenia” izango medikuak arduragabeki jokatzen duenean edo pazienteari kontzienteki kaltea eragiten dionean. Beraz, teknikoki, ez legoke iatrogeniarik praxi txarra, doloa, tortura, esperimentazio ez-etikoa, ez-betetzea edo pazienteak tratamendua uztea gertatzen denean. Honek 2020ko plandemia deitu izan denaren abiapuntura eramaten gaitu. Zenbat medikuk zekiten COVID-19 sindromea eragiten zuen birusa ez zegoela behar bezala isolatua? 2021eko uztailean Osasun Ministerioak berak adierazi zuen ez zegoela birusaren kultiborik, ez zekitela zein laborategitan zegoen eta, gainera, froga bakar batekin ezin zela diagnostikorik egin. Hala ere, ordura arteko txertoen ordez, RNAm bidezko botika genetikoak proposatu zituzten. Gaur egun, osasun-arloko aditu askok salatu ondoren, zergatik jarraitzen dute beste batzuek botika horien erabilera sustatzen?
Beste osasun-profesional eta legegile batzuek, terapia-testuinguruan kalte horiek tipifikatzerakoan, “iatrogenikoa” adjektiboa erabiltzen dute, jokabidea zuzena edo okerra izan den kontuan hartu gabe.
Medikuntzak hainbeste egin du aurrera, ezen azkenean denok gaixo gauden (Aldous Huxley)
Enric Costa i Verger medikuntzan eta kirurgian lizentziadunak, berrogei urte baino gehiagoz familia-mediku izan denak, argibide interesgarriak ematen dizkigu Iatrogenia, piztiaren medikuntza liburuan. Bertan gogora ekartzen du Aldous Huxleyren esaldia: “Medikuntzak hainbeste egin du aurrera, ezen azkenean denok gaixo gauden”.
Liburu horretan, jatorriz Iatrogenia, la medicina de la bestia izenekoa, medikuntza moderno eta esperimentalari buruzko gogoeta egiten du, ikuspegi industrialetik garatutako medikuntza bat dela azalduz, naturatik datorrena albo batera utzi balu bezala. Horretarako, infekzioaren teoria faltsuaz hitz egiten du, mikrobioen beldurra nola ezarri den azaltzen du, eta iatrogenia masiboak gizartearen jokabide “gaixoa” elikatu duela dio. Gizartea bera piztia baten moduan jokatzen ari dela adierazten du, eta beste medikuekin izandako hartu-emanetan oinarrituta, sendatzen duen egiaz eta hiltzen duen gezurraz mintzo da.
Azpimarratzekoa da gizarte heldugabe batean bizi garela, askotan hipersexualizatua, eta esperimentaziorako akuri erraz bihur daitekeena. Iatrogenia fenomeno orokortua da akuri-gizarte batean. Gaixotasunen desagerpena egia bihurtzeko asmoz, baina benetan gaixotasun beldurgarrien desagerpen faltsua lortzeko, CCIk hizkera edo trikimailu estatistiko bat erabili zuen: izena aldatu besterik ez die egin. Azken batean, piztiaren medikuntzatik inork ihes egin ez dezan, badirudi medikuntza industrial edo modernoak ez duela herritarren osasuna helburu; gaixotasuna negozio bihurtu da.
Ezjakintasunak, gezurrak bezala, heriotza dakar
Ezjakintasunak, gezurrak bezala, heriotza dakar. Ezjakintasuna ezin da ezkutuan mantendu: dakiena da sendatzen duena, eta ez dakienak ez luke eskumenik izan behar. Horregatik, osasun-arloan dihardugunok, zer egin edo nola jokatu ez dakigunean, ez genuke esku hartu behar.
Esku hartze on batek bere jardunaren kontrola bultzatu behar du. Hau da, osasun-arloan ari denak bere eskumenak etengabe aztertu behar ditu. Horretarako, plazeboaren eta nozeboaren efektuak ikertu beharko genituzke maizago. Biak elkarrekin doaz, baina gutxi azaltzen dira, eta informazio baliotsua dira gure garunaren osasuna zaintzeko. Egia eta argia behar dituen garai honetan, hona hemen bi kontzeptuen definizio laburra.
Plazeboa pertsona baten osasuna hobetzen denean gertatzen da, benetako tratamendua jasotzen ari dela sinesteagatik, itxaropen positiboek bultzatuta. Nozeboa kontrakoa da: tratamendu bati buruzko igurikapen negatiboek, beldurrak edo sugestioak, sintoma edo albo-ondorio kaltegarriak sortzen dituztenean. Biek erakusten dute gogamenaren eta gorputzaren arteko lotura indartsua.
Beraz, badakigu noraino iristen den gure gogamenaren kontrola? Badakigu botiken bidez iatrogenia kontziente zein inkontzientea sortzen dela? Iatrogenia badago, orduan gizartea gaixo mantentzea helburu duen planik badago? Galdera hauek osasungintzan diharduen edonork egin beharko lituzke. Erantzunak bilatzeak ikerketa eta hausnarketa eskatzen ditu, eta, hortik abiatuta, bide berriak ireki behar dira gure eskumen profesionalean, betiere gizartearen osasunaren alde. Egia eta argia behar dituen garaian bizi gara.
