Mintza
Mintza giharrak inguratzen dituen ehuna da, baita hezurrak eta organoak ere. Ehun konektiboa esaten zaionaren egitura osatzen du, nolabait ulertzeko, gorputzaren barne harreman egitura.
Txinatar osasungintzan garrantzi handia du mintzak. Hori da gorputzeko atal desberdinak lotzen dituen sarea, besteak beste bizi energia (Txi) bideratzen duena meridianoetan zehar; hori lantzen du akupunturak, adibidez. Arte martzialen muinean, gogotik txia gobernatzeko trebakuntza dago.
Mintzairak mingainez mingain ahalbidetzen du ehun konektibo soziala
Baliteke euskaldunok hitzak ekoizteko orduan motzak edo alferrak izateagatik mintzaira eta mintza bezalako nahasmen semantikoak agertzea. Baliteke, baita ere, sen parazientifikoz ulertu izana mintzairak mingainez mingain osatzen duela ehun konektibo soziala, agian kosmikoa ere bai, Dena eta ez Denarekin komunikatzen gaituen mintza.
Garai txarrak lirikarako
Euskal kulturgileak bizi duten bazterkeriaz eta larritasun ekonomikoez ari zaizkigu ohartarazten.
Gipuzkoako egunkari frankistan ikerketa baten berri eman dute: herrialdean etekin handiena ematen duen lan arloa botikariena da eta txikiena ematen duena laborariena. Aipatu gabe doa, gainera, laborari gehienak lur, landare eta aziendentzako botika erabiltzaile handiak direla. Enpresa berberen mende lan egiten dute batzuek zein besteek.
Gizartearen osasun krisi larriaren adierazle argia da hori.
Amildegiranzko aurrerakoiak
Kultur ekoizleak euskara zimaur eta arrandegi usainetik jaso izanaren lorpenaz harro jarduten aditu ditut txikitatik. Apaingarri modura izerdia, odola eta taladrina ere erabil ditzakete, baina gure kultura ekoizpenari salvaslip eta desodorante ez-usaina dario.
Mintz haustura hilgarria eragin du euskararen Unibertsioraketak. Bizitza disekzionatu duen kulturari egin diogu men. Jendea naturarengandik bereizi duen unetik, arima — gogoa — gorputza bakoitza bere aldetik, landa — hiria, lan egin ala ikasi… Osasuna sakrifikatu dugu modernotasunaren aldarean.
5Gak ordezkatu du Herrimintza.
Bizitza disekzionatu duen kultura besarkatu dugu
Protesi gainean bada ere, besteen pare jartzeko asmotan xahutu dugu sena, kultura garailearen orbitan biratu ezean inor ez garela sinistuta. Horra iristea behar omen genuen, baina Unibertsioak ez du behar euskara. “Ez baita ahaztu behar kultura guzti horiek zirela traba hutsa delako progreso horrentzat”, kantatzen digu Ruperrek.
Gure geografia ez da egokia elikagaiak ekoizteko merkatu globalizatuaren neurrietan, gure kulturaren dimentsioa beste hainbeste. Eta gu temati, handira hordagoka.
Mintza hautsita, zer gara: ez-kulturak, txorimaloak?
Cool-turistak
Aurrerakeria eskuzabal ageri zaigu, hondeamakinaren pala bezain eskuzabal, progresoa hagintarien neurrira garatzen delako.
Gizarte Mende-baldarra pladurrezko kasino bilakatu da. Kultura, aldiz, dena ebatsi arte entretenituko gaituen barne gida.
Denok odolustu artean arreta desbideratzen diguten janzakurrak diren neurrian emango diete ugazabek jaten kulturgileei. Ikusi besterik ez dago zein azkar agortu zaion ordaina euskal kulturgintzari kobidaroan izandako jarrera otzan eta kolaborazionistagatik.
Arlote batekin milaka milioi pertsona liluratzea dagoen garaian, zertarako mantendu lau katu negarti.
Arlote batekin milaka miloi pertsona liluratzea dagoen garaian, zertarako mantendu lau katu negarti
Laborariei lorezaintza, azoka apaingarriak eta ostalaritza zerbitzuak eskaintzeko tartetxo bat geratzen zaie oraingoz; agian baten batzuk handikiei ganorazko elikagaiak ekoizteko gordeko dituzte. Itsaso jendearen lan hobia, aldiz, turista zerrikoteak paseatzea izango da, yateak garbitzea, arrain haztegietarako pentsu merkea arrantzatzea eta esan ezin direnak egitea.
Baina kasinoa ez da betiko eraiki, Denaz jabetu arteko dekoratu kutrea da, irauteko batere asmorik gabe eraikia; gero gerokoak, biharamun eta kristoak.
Neurriaren egokitasuna
Agian, artazuritu artean ipuinak kontatzeko balio du kultur jardunak, haurrak loak harrarazteko, sagarra jotzean festa egin, olatuen kulunkan kantatu… Direnekin zein ez direnekin mintzatzeko.
Agian, kulturgile, marinel eta laborarien patuak uste izanarazi digutena baino lotuago daude, bukolikotasunetik honantzago.
Ba al du euskarak lekurik oraindik munduan, ala atondu beharko diogu txokotxu bat?
