Garunaren ideiak zaintzea oinarrizkoa da

Ideia irrazionalak ditugu, ezarriak gehienetan. Askotan gure inguruko familiak ezarri dizkigu, ohiturak direla medio edo ohiko zereginen errepikatze konstante baten ondorioz, batek daki…

Ziur nago guztiok inguruan duguna, eta etengabe zabaldu diren dogmak, ezarritako sasi-legeek emandako betebehar bat bezala bizi ditugula. Hau da, dogma horiek norbaitek noizbait erabakitako zerbaitean oinarrituak direla, eta gero komunikabideetatik zabalduak, gehienetan egiatik oso urrun dagoen baieztapen batetik abiatuta. Baina, egiaren ondorengoa (posverdad deitua) gerora egia bihur dadin, gure ezjakintasunean, eta entzun dugun hori egiaztatu gabe, esan digutena errepikatzen dugunean, hain zuzen egia bihurtzen dugu. Esan dizkiguten horiek gure eguneroko heziketan, izan hezitzaile, izan guraso, edo izan edo dena delako, gure haur eta gazteei esaten dizkiegunak dira. Ogia erosterakoan errepikatzen ditugun solasaldiak — eguraldiaz hitz egiten dugunean bezala –, askotan solasaldia betetzeko baliozkoak zaizkigula pentsatzen dugu, baina gure ingurukoei aipatu eta solasaldietan etengabe errepikatzen dizkiegun “mantra” modukoak dira; egin ditugun oporrei buruz mintzatzean, erosiko dugun azken telefono modeloaz aritzean, hurrengo asteburuan egingo duguna kontatzean, baratzean lortu ditugun tomate handiei buruz ari garenean ere, bukle batean biziko bagina bezala jokatzen ari gara, noiznahi eta nonnahi errepikatzen duguna.

NPC — ingelesezko Non Playable Character — bat bagina bezala jokatzen dugulako izaten da hori; ez dugu pentsatzen, ezta gure ideiak gureak diren edo nolabait guk ekoiztuak diren begiratzen ere, entzun dugun hori egiaztatu gabe erabiltzea erosoa delako-edo. Horrek buklean jarraitzera bultzatzen gaitu, matrix digital batean egongo bagina bezala. NPC gisa aritzen gara, jokoan parte hartzen ez duen jokalari gisa, protagonista izan gabe. Matrixa (elektromagnetikoa balitz bezala) ezin ikusiz; hau da, errealitateak duen benetako irudia edo itxura hauteman gabe gabiltza.

Dekoratu faltsuak erakusten diguna sinistu egiten dugu eta dekoratu hori egiazkotzat hartzera iristen gara

Hori egiten dugunean, eta dekoratu faltsu batean apaingarri gisa egongo bagina bezala jokatzen dugunean, eta buklea errepikatzen dugunez eta eroso sentitzea bilatzen dugunez, bada, azkenean, dekoratuak erakusten diguna sinistu egiten dugu eta dekoratu hori egiazkotzat hartzera iristen gara.

AEBko Albert Ellis psikoterapeuta kognitiboak Jokabide emozionalen terapia arrazionalaren garapena izeneko azterlanean azaldu zuenez, emozioak nola erabiltzen ditugun ezagutzea ezinbestekoa da garunaren ideiak zaintzeko. Gure pentsamenduaren iturburuan dauden gertaerak ulertu, onartu, baztertu, ukatu, etab. egin ditzakegu, baina ez horietatik guztietatik guk geuk sorrarazitako emozioak. Ellisek A-B-C eredua proposatzen digu. A bizi dugun edozein motatako gertaera litzateke, B guk egoera horretatik sortutako pentsamendua litzateke eta C, azkenik, pentsamendu horretatik (B-tik) sortu dugun emozioa. Beraz, gertaera batek ez du emozioa zuzenean sortzen: geu gara, egoera aztertuta, pentsamendu bat sortzen dugunak, eta pentsamendu horretatik sorrarazten ditugu emozioak.

Ellisen arabera, zoritxarra ez da zure ondoez emozionala zuzenean eragiten ari; aitzitik, gu geu gara, gure sinesmen eta pentsamenduekin, sufrimendua autokudeatzen dugunak

Ellisen terapia arrazionalaren arabera, egoera eta zoritxarra ez dira zure ondoez emozionala zuzenean eragiten ari; aitzitik, gu geu gara, gure sinesmen eta pentsamenduekin, sufrimendua autokudeatzen dugunak. Ildo horretan, A-B-C ereduak kontzeptu horiek ordenatzen eta pentsamenduen eta emozioen arteko lotura ikusten irakasten dio pazienteari. A egoera aktibatzailea, zoritxarra edo arazoa izango litzateke, baita egoera positiboa bada ere; hasierako egoeratzat hartu beharra dago. B gure pentsamenduak eta sinesmenak izango lirateke, eta C pentsamendu horien ondorioak, hau da, maila emozionalean nola gauden eta nola jokatzen dugun.

B letrarekin adierazitako ideiei “irrazional” deitura jartzen diegunean, esan nahi dugu ez direla logika batean oinarritzen eta ez direla errealistak; hau da, gure burutik automatikoki igarotzen diren pentsamenduak dira. Esan dezakegu — horrela delako — gure inguruan bizi ditugun egoerak, berriak, ezartzen zaizkigun sasi-egiak, etengabe errepikatutako mezuak, egiatik oso urrun dagoen “mantra” horietako bat, etab., bidalitako mezuak direla, eta ez dago horiek zalantzan jartzen dituen eta errealitatearekin aurrez aurre jartzen dituen arrazoitze-prozesurik. Geuk jabetu behar dugu errealitateaz.

Ideia irrazional horien ondorioz, pertsonek neurriz gain sufritzen dute eta ez dute modurik onenean jokatzeko aukerarik. Ellisek oinarrizko 11 uste irrazional planteatu zituen, baina pertsona adina egon daitezke. Berak estandar bat eman zuen, Jean Piaget-en garapenaren teorian oinarrituta.

Hamaika ideia edo uste irrazional horiek hirutan laburtuz, hiru sinismen irrazional gisa azalduta eman zituen:

• NORBERAREKIKO IDEIA: “Gauzak ongi egin behar ditut besteen onarpena lortzeko”, irrazionala da.
• GAINERAKO INDIBIDUOEKIKO IDEIA: “Besteek modu atsegin, zentzudun eta zuzen batean jokatu behar dute”, irrazionala da.
• BIZITZA EDO MUNDUAREKIKO IDEIA: “Nik nahi dudana esfortzu handirik egin gabe lortzeko baldintza egoki eta errazak eskaini behar dizkit bizitzak”, irrazionala da.

Nola kontura gaitezke norbera, besteak eta bizitzarekiko ditugun ideia edo uste irrazional horiek okerrak ote diren, pentsamendu hori gidatua izan ote den, matrix digital baten diseinua ote den, edota egiatik urrun ote dauden?

Ona da pentsamendu irrazional horiek ezagutzen eta isolatzen trebatzea, zure gaineko botererik izan ez dezaten

Bakoitza bere pentsamendu negatiboetan — baita positiboetan ere — edo tristura-egoera emozionaletan murgiltzen denean, pentsamendu irrazionalak unean uneko emozionalitatearen barruan ezkutatzen dira, eta aurkitzeko zailagoak bihurtzen dira. Horregatik, ona da pentsamendu irrazional horiek ezagutzen eta isolatzen trebatzea, zure gaineko botererik izan ez dezaten.

Hona hemen horretarako trikimailu batzuk (ideia edo uste irrazionalak identifikatzeko):

• Pentsamendu zurrunak dira: ez dute ñabardurarik onartzen, ezta erreplikarik ere. Horrexegatik daude errealitatetik urrun samar.
• Uste okerrak dira: ideia irrazionala prozesatzen den unean argitara ateratzen diren pentsamendu inkontzienteetatik eratortzen dira. Adibide bat da pentsatzea mundu guztiari gustatu behar zaiola, hala ez denean, onarpen-premia ezkutu batengatik.
• Denbora-adberbio absolutistak izaten dituzte: “beti” eta “inoiz” dira erabilienak. Askotan entzungo dituzun “zientziak dioelako” edo “aditu batek esan duelako”, denak sinismen mailan jarri dira, erlijio bat balira bezala, inork ezagutzen ez duen “jainko” bat bezala, baina denek bera existitzen dela sinesten dute.

Gutxi batzuek gehienon ekoizpen indarraz (lanaz) eta ahaleginaz (energiaz) baliatzen jarraitu ahal izateko, gure pentsamenduen kontrola behar dute

Gizakiak bere kontzientzia izan zuenetik, gizataldean (tribuan) beti nabarmendu da kide baten ikuspegia. Antzina, taldea 50 kidetik gorakoa zenean, bitan banatzen zen, ez baitzegoen eredu ezarri bati jarraitzerik. Batzuetan onartzen zen, baina eguneroko bizitzari aurre egiteko ez zen baliagarria, hor denek denen laguntza behar baitzuten, denen inplikazioaz. Gaur egun, gutxi batzuek gehiengo zabalaren kontrola dute, eta gure ekoizpen indarraz (lanaz) eta ahaleginaz (energiaz) baliatzen dira. Horretan jarrai dezagun, gure pentsamenduen kontrola behar dute.

Zenbat denbora igaroko duzu pentsamendu gidatu horren mende, hor eroso sentiarazi dizutelako? Ez al zara konturatu zerbait lortzeko ahalegina dela zoriontasuna ematen dizuna? Zuk sortu (pentsatu), ekoiztu (emozionatu) eta “jaten” duzun horrek (ekoizpena, emaitza, zertaz konturatu behar duzun erabakitzen duzuna da) asebete egiten zaitu beti. Besteek, emanak datozenek, eroso sentiarazten dizutenek, triste, ahul eta mendeko egiten zaituzte. Esnatzeko eta egiaz konturatzeko, egia eta argia behar dira.