Hona hemen aurreko hiru artikuluen ikuspegi sintetikoa baina sakona duena, eta egungo gizartean iatrogeniari aurre egiteko irizpide nagusiak eta osasun on baterako printzipioak argi zerrendatzen dituena.
Aurreko hiru artikuluetan zehar, ideia nagusi bat agerian geratu da: iatrogenia ez da salbuespena, baizik eta gaur egungo osasun ereduaren ondorio logikoa askotan. Ez da soilik profesionalen akats kontua, ezta pazienteen ezjakintasun hutsa ere. Sistema oso baten isla da, non beldurra, delegazio itsua eta kontzientzia falta elkar elikatzen diren.
Horregatik, iatrogeniari aurre egitea ez da botika edo teknika berri baten kontua. Jarrera aldaketa sakon baten kontua da, bai osasun profesionalen aldetik, bai pazienteen aldetik, bai gizarte osoaren ikuspegitik.
Lehen irizpidea kontzientzia kritikoa da. Ez automatikoki sinestea, baina ezta ukatzea ere. Informazioa entzun, kontrastatu eta testuinguruan jartzea. Galderak egitea osasun ekintza bat dela ulertzea. Autoritateak ez du egia bermatzen; egia bilatu egin behar da.
Bigarren irizpidea ardura pertsonala da. Osasuna ezin da erabat kanpora delegatu. Profesionalek lagundu dezakete, baina ezin dute bizi gure ordez. Norberak bere gorputza, bere erritmoak, bere mugak eta bere sintomak ezagutzea funtsezkoa da. Ardura ez da errua: ahalduntzea da.
Hirugarren irizpidea sintomen entzute aktiboa da. Sintomak ez dira akats mekaniko hutsak; askotan mezuak dira. Gorputzak eta garunak hizkuntza propioa dute, eta hizkuntza hori isilarazten denean, arazoak sakondu egiten dira. Sendatzea ez da beti kentzea; askotan ulertzea da.
Laugarren irizpidea beldurraren kudeaketa da. Beldurra osasunaren aliatu txarra da. Diskurtso alarmistek, mehatxu etengabeek eta arriskuaren hiperinflazioak estres kronikoa sortzen dute, eta horrek zuzenean erasotzen dio garunaren osasunari. Lasaitasuna ez da arduragabekeria; oinarri biologikoa da.
Bosgarren irizpidea informazioaren higienea da. Ez da berdin zer kontsumitzen dugun, zenbat eta nola. Garunak jasotzen duen informazioak errealitate fisiologikoa sortzen du. Egia, neurritasuna eta isiltasuna ere osasun tresnak dira; batez ere egia eta argia behar direla kontuan hartzen badugu.
Seigarren irizpidea naturarekiko lotura berreskuratzea da. Natura ez da dekorazioa; erregulazio sistema bat da. Loaren zikloak, argia, mugimendua, elikadura naturala, lurra eta erritmo biologikoak ezin dira laborategian ordezkatu. Horiek gabe, osasuna ahul bihurtzen da. Lurrarekin kontaktu zuzena, oinutsik egotea, ezinbestekoa da osasun orekatu batentzat, energiaren orekatzailea baita.
Eta, azkenik, harremanaren printzipioa. Osasuna ez da banakako borroka bat. Harremanean sortzen da: norberarekin, besteekin, ingurunearekin. Medikuntza harreman bat da, ez agindu sistema bat. Pazientea subjektu denean, eta profesionala bidelagun, iatrogeniaren arriskua nabarmen jaisten da. Inguruan zaintzen gaituztenak behar ditugu, ez gaixo gaitzaketenak.
Ez dago osasun perfekturik, ezta arriskurik gabeko bizitzarik ere. Baina badago norabide bat: gehiago entzun, gutxiago delegatu; gehiago ulertu, gutxiago beldurtu. Iatrogeniaren aurkako biderik sendoena ez dago kanpoan bakarrik. Barruan hasten da, kontzientzian.
Horiek horrela, kontzientzia, ardura pertsonala, garunaren osasuna eta sintomak entzutea azpimarratu ditugu. Bukatzeko, horiek praktikan jartzeko pautak eta jarrerak modu argian eta adin-tarteka banatuta aurkeztuko ditut laster, bilduma honen azken artikuluan, iatrogeniaren aurrezaintzarako eta osasun on baterako gida gisa.
