Egia osoa ez kontatzea gezurra esatea dela diote, eta badira gezurra egoera desatseginei ihes egiteko edo aurre ez egiteko, onura ekonomikoa ateratzeko edo abantaila pertsonalak lortzeko erabiltzen dutenak. Halaber, esaten dute geure burua engainatzen uzten dugula ongizate-sentsazioa sortzeko eta, horrela, errealitateari aurre ez egiteko, nahiz eta jakin sentsazio bat baino ez dela, daukagun eta datorkigun errealitatea oso gordina delako eta izango delako.
Badakigu zerk eta nork ekarri gaituzten krisi klimatiko honetara, biodibertsitatearen krisira eta krisi humanitariora, eta, hala ere, geure burua engainatzen dugu, uste dugulako sistema horrekin beroriek salbatu egingo gaituztela saihestezina dirudienetik eta aurre egitera ausartzen ez garenetik.
Egun, aldaketa klimatikoa erabat ukaezina izateaz gain, gero eta indar handiagoa hartzen ari da CO2 isurien eta Barne Produktu Gordinaren gorakadekin lotuta. Guztia txirotasuna eta gainprodukzioa sortzen dituen eta hazkuntza mugagabea ardatz duen eredu ekonomiko baten fruitua besterik ez da. Hain zuzen ere, Jean-Baptiste Fressoz-ek Trantsizio gabe. Energiaren historia berri bat liburuan honelaxe dio: “Eredu honek arazoaren konponbidea trantsizio izenarekin ematen digu, berau Kapitalaren XXI. mendeko ideologia delarik. Gaixotasun iturria sendabide bihurtzen du. Horrela, industria kutsatzaileak ekologiko bezala izendatzen ditu, eta berrikuntza, aldiz, gu salbatzeko bide bat”.
1970ean, energia atomikoaren bultzatzaileek, komunikabide nagusien laguntzarekin, krisi energetiko bat existitzen zela zabaldu zuten. Aldi berean, Trantsizio Energetiko kontzeptua asmatu zuten
Azken mendeetan, basoetako egurra, ikatz meatzeak, egur ikatza, petrolioa eta uranioa bezalako baliabide natural ezberdinak aseezina den sistema ekonomiko kapitalista elikatzeko erabili izan dira. Denbora tarte honetan agertu diren energia iturri berriak zaharrei gehitu zaizkie, sinbiosia sortuz eta bakoitzaren kontsumoa handituz. Honen harira, 1970 urtean, energia atomikoaren bultzatzaileek komunikabide nagusien laguntzarekin krisi energetiko bat existitzen zela zabaldu zuten; baina, aldi berean, berau konpontzeko Trantsizio Energetiko kontzeptua asmatu zuten. 56 urte beranduago, meatze industriak, petrolio enpresa handiak, zementu fabrikak, elektrizitatea ustiatzen duten enpresak eta gobernuak esamolde tranpati honetaz baliatu dira beraien estraktibismoan lotsarik gabe aurrera egiteko, eta teorian burujabetza energetikoa bultzatzen duten gobernuak haien beharrezko konplize bihurtu dira. Hori guztia, jakin arren norabide hau oso urrun dagoela hondamendi klimatikoa konpontzetik, eta biodibertsitatearen suntsiketa eta tragedia humanitarioa geldiaraztetik.
Trantsizio energetikoa
Trantsizioa faltsua da eta inoiz ez da ez bidezko eta ez demokratikoa izango, bere helburu nagusia, finean, etekin ekonomikoa lortzea baita
Ez dugu ulertzen zergatik deitzen diogun Trantsizio Energetiko, agerian gelditu denean bide honek ez garamatzala ez egoera berri batera, ez beste inora, ez egiteko beste moduren batera. Bitartean, atmosferara egiten diren CO2 isuriak, sistemarekin bat datozenak, etengabe hazten ari direla ikusten dugu. Trantsizio faltsu hau, gainera, ez da inoiz bidezkoa izango, ezta demokratikoa ere, bere helburu nagusia, finean, etekin ekonomikoa lortzea da eta. Iberdrola eta planetarekiko konpromisoa, Repsolen energia eta aurrerapen aro berria, TotalEnergies bere energiaren enbaxadore zentzudun, Endesa eta inbertsio eta hazkunde jasangarria lerrokatzeko neurriak; parke eolikoak, eguzki baratze edo plantak, hala nola Ekienea (Iberdrolak dauka bere % 75), Solariaren eguzki sorkuntza eta bere hedapen azkar eta masibo jasangarriaren defentsa, agrovoltaikoa eta abar. Izen ironikoak proiektu lotsagabeentzat, politika gaiztoen laguntzarekin.
Botere anbizio handiko eta industrialki hazteko irrikaz dauden politikariek, gauza guztien gainetik, lurraldearen okupazioari buruzko datu barregarriak erakusten dituzte Euskal Herriko zentral fotovoltaiko, eoliko, baterien biltegiratze, goi tentsioko dorre, Abiadura Handiko Tren eta gainerako megaproiektuen multzoari dagokionez. Datu horiek ez datoz bat Arabako Haranaren, Arabako Lautadaren, Aiararen, Gorbeialdearen edo Arabako Errioxako Labrazako herriaren errealitate ikaragarriarekin, besteak beste. Konparaziorako, eta datu estatistikoak edo ehunekoen datuak zein manipulagarriak izan daitezkeen ikusteko, Lemoizko zentral nuklearraren garaiko politikariek esan zezaketen zentral nuklearrak lurraldearen %0,0016 baino ez zuela okupatzen. Datu hutsala. Hala eta guztiz ere, orduko euskal gizartea erabat aurka agertu zen, zentrala eraikitzearen kontra, eragina bere okupazio eremutik haratago zihoalako, gaur egun gertatzen den bezala.
Donostiako “superordenagailu kuantikoa” eta Ribabellosako Hipereskala Datu Zentroa mineral kritikoen eta baliabide energetiko eta hidrikoen kontsumitzaile handiak dira. Eskasia dagoenean, industria horien alde makurtuko dute balantza, ez herritarren alde
Irailean, Eusko Jaurlaritzak iragarri zuen, Madrilgo Gobernuarekin akordioa lortu ondoren, % 50eko ahalmen gehigarria izango duela Redeiak kudeatzen duen garraio elektrikorako, 18.000MW-ko potentziara iristeko. Milioi askoko inbertsioa diru kutxa publikoen kontura. Aldi berean, Mikel Jauregi Eusko Jaurlaritzako Industria, Trantsizio Energetiko eta Jasangarritasun sailburuak adierazi du inbertitzaile berriak erakarri nahi dituztela, kontsumitzaile elektriko intentsibo berriak. Dena energia aurreztetik oso urrun. Euskal Herrian instalatutako industria berriak, hala nola Donostiako “superordenagailu kuantikoa” eta Ribabellosako (Araba) Hipereskala Datu Zentroa, mineral kritikoen eta baliabide energetiko eta hidrikoen kontsumitzaile handiak dira; zentral fotovoltaiko eta eolikoak eraikitzen dituzte haien inguruan, haizeak jotzen duenean eta eguzkia hodei baten atzean ezkutatzen ez denean elikatzeko. Horren ondorioz, lurraldearen, mendien eta baliabide mugatuen jabe egiten dira. Eskasia dagoenean, industria horien alde makurtuko dute balantza, ez herritarren alde.
Bestalde, energia elektrikoaren eta fosilaren gastua handitu egingo da, eta Bilboko portua ere handitu egingo da, kai eta itsasontzi gehiagorekin. Horrela, Bilboko portuko markoak emango dien elikadura elektrikora konektatzeko irrikan dauden ontzien, edukiontzien, salgaien, gurutzaontzien eta hozte ekipoen etorrera handituko da. Handitze horrek errepide azpiegitura berriak ekarriko ditu, trailerrak, plataforma logistikoak; bide eta gasolindegietako joan-etorriak areagotuko dira, eta Forondako aireportua haziko da Araban. Hori guztia energia fosilez elikatuta dago, eta, lagin gisa, oraingo lau gasolindegiak eta proiektatutako bosgarren gasolindegia daude, azpiegitura logistikoarekin batera Margarita kontzeju txikia irensten dutenak, Gasteiz ondoan. Petrolioaren eta gasaren kontsumoa handitzen ari da, eta, horrekin batera, kontroletik ihes egiten diguten CO2 isuriak.
Potentzia ahalmen gehigarria eta horrekin batera bere azpiegitura guztiak ere baliagarriak izango dira Frantziarekiko energia korridorea aktibatzeko. Hori guztia Euskal Herria munduarekin konektatzeko, Eusko Jaurlaritzako lehendakari Pradales jaunaren arabera, eta bere lurraldearekin eta bertan bizi den biztanleriarekin deskonektatzeko ere bai.
Demokratikoa
Era berean, trantsizioa ez da demokratikoa, onartezinaren mugara eramaten duelako gizartea, beti kapitalaren alde pentsatutako irtenbide gaiztoekin, Labrazako zentralaren finantzaketako “crowdlending” delakoak edo beste inbertsio funts batzuekin gertatutakoak erakusten duten bezala. Kapital finantzarioak eta inbertitzaileek agintzen dute, beren inbertsioa gordailuen ondorio sozialetara itzultzea lehenesten dutenak.
Ura eta energia Eusko Jaurlaritzak eta Aldundiek merkantilizatzen dituzte, betiko pausoak jarraituta: zentralizatu, errentagarri bihurtu, kanpora atera, eta, azkenik, saldu
Beste inposaketa bat, mozorro demokratikoduna eta ondorioz hautestontzietan erantzunik gabea, uraren pribatizazioarena da. Denoi desjabetutako beste baliabide natural bat da ura, eta, energiarekin batera, Eusko Jaurlaritzak eta Aldundiek merkantilizatzen dute, betiko pausoak jarraituta: zentralizatu, errentagarri bihurtu, kanpora atera, eta, azkenik, saldu.
Ezin dugu ekimen kapitalista txarrenetako bat salatu gabe utzi: gure lurraldean arma industria sortzea eta bultzatzea, langile klasearen enplegu aukera gisa salduz, negozio aukera gisa, gerraren negozioaren aukera gisa.
Politika horiek krisian dagoen demokrazia batenak dira, biztanleria prekarietaterantz, etsipenerantz eta gaixotasunerantz daramatenak, eta gizarteak, prekarietate horren ondorioekin beldurtuta, indarkeria instituzionala, kontrol sozial politikak eta, horrekin batera, askatasunik eza onartu egiten ditu azkenean. Bertolt Brechtek arrazoi zuen esaten zuenean “faxismoa ez dela demokraziaren kontrakoa, krisi garaian duen bilakaera baizik”.
Bidezkoa
Nola izango da, bada, bidezkoa! Trantsizio politikak ezin dira bidezkoak izan lurraldeari, ondareari, kulturari, oroitzapenei, bertan bizi diren pertsonen bizitzei, orainaldiko eta etorkizuneko bizitzei prezio bat jartzen badiete. Prezio horrek ekosistemak eta natura suntsitzen ditu, eta natura hori beharrezkoa da, bizitzeko aukera ematen digulako.
Beste behin ere, gobernuetan oso eroso eta lasai bizi diren politikariek eta beraien lekaio burgesek hitzen zentzua desbideratu eta egokitu egiten dute, eta justizia egiten omen dute gure lurraldean zentral eolikoen, orubeen, goi tentsioko lineen eta abarren makroproiektuak zabalduz. Teknologia horrek, bere hedapen makro eta zentralizaturako, betiko herrialdeen baliabide natural eta mineral kritikoen espolioarekin jarraitu behar du, baita bertako jendearen esklabotzarekin eta erregai fosil gero eta gehiago erretzearekin ere.
Ez gaitezen engaina. Makroproiektu horiek guztiek ez gaituzte ez krisi klimatikotik, ez krisi ekologikotik, ez krisi humanitariotik eta are gutxiago krisi ekonomikotik salbatuko. XX. mendearen erdialdetik errepikatzen diren politikak, arazoari aurre egin nahi ez dioten politikak, politika azelerazionistak, teknobaikorrak eta prokrastinatorioak… Energiaren historiak gogorarazten digu horiek ez dutela funtzionatu.
Defenda dezagun lurraldea! Defenda dezagun bizitza!
Itziar Martínez de Luna eta Ion Etxabe
Araba Bizirik-eko kideak
